Κατασκευές πάνω από το κτίριο
Κατά το άρθρο 48 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79/9.4.2012), η ισχύς του νόμου αρχίζει τρεις (3) μήνες από την ψήφισή του, εκτός από τις διατάξεις των άρθρων 27 παρ. 4, 28 έως 33 και 36 έως 47, η ισχύς των οποίων αρχίζει από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Με την παρ. 21 του άρθρου 10 του ν. 4315/2014 (Α΄ 269/24.12.2014) οι διατάξεις του τελευταίου εδαφίου της παρ. 2 του άρθρου 27 του ν. 4067/2012 ισχύουν και για τις εργασίες της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 19, σε περίπτωση που ο ιδιοκτήτης του τελευταίου ορόφου είναι και δικαιούχος της αποκλειστικής χρήσης του δώματος, χωρίς την προϋπόθεση ύπαρξης κινητικών ή άλλων προβλημάτων· η άδεια δόμησης εκδίδεται κατά παρέκκλιση κάθε ισχύουσας διάταξης και κανονισμού (συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού πολυκατοικίας).
Κατά την παρ. 2 του άρθρου 116 του ν. 4759/2020 (Α΄ 245/9.12.2020), οι τροποποιήσεις που επέρχονται με τις διατάξεις των άρθρων 99 έως 110 του ν. 4759/2020 στο παρόν άρθρο ισχύουν μόνο για προεγκρίσεις ή οικοδομικές άδειες που εκδίδονται για κατασκευές που πραγματοποιούνται και κτίρια που ανεγείρονται μετά την έναρξη ισχύος του ν. 4759/2020 (9.12.2020). Δεν επιτρέπεται η νομιμοποίηση αυθαίρετων κατασκευών ή αλλαγών χρήσης που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του ν. 4759/2020 με εφαρμογή των διατάξεων αυτών.
Με την παρ. 1 του άρθρου 120 του ν. 5043/2023 (Α΄ 91/13.4.2023), στις περιοχές που διέπονται από ειδικά διατάγματα για τα διοικητικά όρια των περιοχών της περ. β΄ του άρθρου μόνου του από 20.7.1968 β.δ. (Δ΄ 132), όπως τα όρια των αντίστοιχων δημοτικών κοινοτήτων υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του ν. 5043/2023, δεν επιτρέπεται η υπέρβαση του ύψους και του συντελεστή δόμησης ούτε η απόκλιση από τους λοιπούς όρους δόμησης που ορίζονται με τα ειδικά διατάγματα, ακόμη και σε εφαρμογή πολεοδομικών κινήτρων, όπως της παρ. 1 του άρθρου 10, της παρ. 8 του άρθρου 15, της παρ. 2 του άρθρου 19 και της παρ. 1 του άρθρου 25 του παρόντος νόμου. Εκδίδονται με βάση τους όρους δόμησης που ίσχυαν έως την έναρξη ισχύος του ν. 5043/2023 οι οικοδομικές άδειες για τις οποίες έχει χορηγηθεί έως τη δημοσίευσή του ή η προέγκριση οικοδομικής άδειας κατά το άρθρο 35 του ν. 4495/2017 ή έγγραφη βεβαίωση των όρων δόμησης της Υπηρεσίας Δόμησης, κατά την περ. β΄ της παρ. 2 του άρθρου 38 του ν. 4495/2017.
Με το άρθρο 7 του ν. 5069/2023 (Α΄ 193/28.11.2023), πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος της περιοχής και μέσα στο ιδεατό στερεό κτιρίων με χρήση κέντρα δεδομένων («Data Centres») επιτρέπονται οι κατασκευές της περ. β΄ της παρ. 2 του παρόντος άρθρου, κεντρικές κλιματιστικές μονάδες (ΚΚΜ), μηχανήματα παραγωγής ψυχρού νερού (ψύκτες), καθώς και οι απαραίτητες εγκαταστάσεις αντλιοστασίων και σωληνώσεων αυτών· η ρύθμιση εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις κέντρων δεδομένων εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου.
Η αναστολή που ακολουθεί έχει λήξει το αργότερο την 30.4.2025 (βλ. τα τελευταία εδάφια). Με το άρθρο 41 του ν. 5167/2024 (Α΄ 207/20.12.2024), από την έναρξη ισχύος του (20.12.2024) και έως τη δημοσίευση της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας, επί της οποίας εκδόθηκε η από 11 Δεκεμβρίου 2024 ανακοίνωση του Προέδρου αυτού κατ’ εφαρμογή της παρ. 8 του άρθρου 34 του π.δ. 18/1989, αναστέλλονται (παρ. 1): α) η έκδοση προεγκρίσεων και νέων οικοδομικών αδειών που κάνουν χρήση των κινήτρων: αα) προσαύξησης των όρων δόμησης του άρθρου 10, της παρ. 8 του άρθρου 15, της παρ. 2 του άρθρου 19 και του άρθρου 25, αβ) της μη προσμέτρησης στον συντελεστή δόμησης, δυνάμει της παρ. 6 του άρθρου 11, των εσωτερικών εξωστών (παταριών) και του χώρου κύριας χρήσης επιφάνειας τριάντα πέντε τετραγωνικών μέτρων (35 τ.μ.) στο δώμα της οικοδομής, καθώς και της εξομοίωσης της πισίνας με φυτεμένη επιφάνεια της παρ. 2 του άρθρου 19. Κατά την περ. β) της παρ. 1 αναστέλλονται και οι συνεδριάσεις των Συμβουλίων του ν. 4495/2017 για θέματα στις μελέτες των οποίων γίνεται χρήση των κινήτρων της περ. α). Οι οικοδομικές άδειες που έχουν εκδοθεί κατ’ εφαρμογή των κινήτρων δεν ανακαλούνται από τη Διοίκηση έως τη δημοσίευση της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ανακλήσεις οικοδομικών αδειών από τη Διοίκηση, λόγω της χρήσης των κινήτρων αυτών, που έλαβαν χώρα από την 11η Δεκεμβρίου 2024 έως τη δημοσίευση του ν. 5167/2024, ανακαλούνται αυτοδικαίως (παρ. 2). Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι η Ολομ. 146-149/2025, που δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 24.1.2025. Κατά την παρ. 1 η αναστολή διαρκεί έως τη δημοσίευση αυτή, ενώ κατά την παρ. 3 το χρονικό διάστημα εφαρμογής δύναται να παραταθεί με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας για διάστημα που δεν υπερβαίνει τον ένα (1) μήνα από τη δημοσίευση· με το άρθρο 44 παρ. 1 του ν. 5184/2025 το χρονικό διάστημα της παρ. 3 παρατάθηκε έως τις 30.4.2025 (βλ. το σημείωμα για τον ν. 5184/2025). Η διατύπωση δεν διευκρινίζει αν η παράταση αυτή συνεπάγεται αυτοτελώς παράταση της αναστολής ή προϋποθέτει υπουργική απόφαση· η έκδοση υπουργικής απόφασης παράτασης δεν έχει επαληθευθεί.
Με τις αποφάσεις ΣτΕ Ολομ. 146, 147, 148 και 149/2025, που δημοσιεύθηκαν σε δημόσια συνεδρίαση της 24.1.2025 και επί των οποίων εκδόθηκε η ανακοίνωση της 11.12.2024 του άρθρου 41 του ν. 5167/2024, το Δικαστήριο έκρινε ότι το σύστημα κινήτρων των άρθρων 10 παρ. 1, 15 παρ. 8 περ. γ΄ και δ΄, 19 παρ. 2 και 25 του ΝΟΚ αντίκειται στο άρθρο 24 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος· κατά πλειοψηφία, η αντίθεση οφείλεται όχι στο περιεχόμενο των διατάξεων αλλά στο ότι παρέχουν απευθείας στις υπηρεσίες δόμησης τη δυνατότητα έκδοσης οικοδομικών αδειών με ουσιώδη απόκλιση από τους όρους δόμησης του πολεοδομικού καθεστώτος κάθε περιοχής, χωρίς πολεοδομικό σχεδιασμό (146/2025, σκ. 33-34). Κατά τη σκ. 34 τα κίνητρα δύνανται να θεσπίζονται μέσω τοπικού πολεοδομικού σχεδιασμού, με ειδική επιστημονική μελέτη που καταρτίζεται στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης του σχεδιασμού και λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία, την οικιστική πυκνότητα και τη συνολική επιβάρυνση της περιοχής, υπό δικαστικό έλεγχο. Η μειοψηφία (ο Αντιπρόεδρος και επτά Σύμβουλοι, με τους οποίους ετάχθη και Πάρεδρος) έκρινε και αυτή τα κίνητρα αντισυνταγματικά, προεχόντως λόγω της επιδείνωσης του οικιστικού περιβάλλοντος και κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας, χωρίς η αντισυνταγματικότητα να θεραπεύεται με πολεοδομικό σχεδιασμό (σκ. 35). Τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας δεν καταλαμβάνουν τις οικοδομικές άδειες των οποίων η υλοποίηση (εργασίες εκσκαφής) είχε αποδεδειγμένα αρχίσει έως και την 11.12.2024, ημερομηνία ανακοίνωσης του περιεχομένου της απόφασης κατά το άρθρο 34 παρ. 8 του π.δ. 18/1989· η αυτόματη ηλεκτρονική έκδοση της άδειας και η λήψη αριθμού άδειας δεν αρκούν ως απόδειξη έναρξης· ο χρόνος των εργασιών εκσκαφής αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, ιδίως με τη γνωστοποίηση της έναρξής τους σε οποιαδήποτε διοικητική αρχή ή με την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης (ΑΠΔ) στη βάση δεδομένων του ΕΦΚΑ, εφόσον η γνωστοποίηση ή η υποβολή έλαβε χώρα έως και την 11.12.2024 (146/2025, σκ. 49, με μειοψηφούσες απόψεις). Αιτήσεις ακυρώσεως που ασκούνται μετά την 11.12.2024 κατά αδειών των οποίων η υλοποίηση είχε αρχίσει πριν από αυτήν δεν γίνονται δεκτές για λόγους αντισυνταγματικότητας των διατάξεων, χωρίς να κωλύονται άλλοι λόγοι ακυρότητας (σκ. 50, με μειοψηφία δύο Αντιπροέδρων και εννέα Συμβούλων, προς την οποία ετάχθη και Πάρεδρος, κατά την οποία ο αποκλεισμός του λόγου αναιρεί το δικαίωμα δικαστικής προστασίας των άρθρων 20 παρ. 1 και 95 του Συντάγματος)· ο περιορισμός δεν καταλαμβάνει εκκρεμείς δίκες επί αιτήσεων που ασκήθηκαν παραδεκτώς έως την 11.12.2024 (σκ. 51). Την ίδια ημερομηνία ορίζουν οι 147, 148 και 149/2025. Το σημείωμα ενημερώνει και δεν μεταβάλλει το κείμενο.
Κατά την ΣτΕ Ολομ. 146/2025 (σκ. 41-46), η μη προσμέτρηση στον συντελεστή δόμησης των κλιμακοστασίων, φρεάτων ανελκυστήρων και διαδρόμων κοινής χρήσης (άρθρο 11 παρ. 6 περ. δ΄) και των ερκέρ δεν αντίκειται στο άρθρο 24 του Συντάγματος, ενώ η μη προσμέτρηση των παταριών (περ. ιδ΄, σκ. 45) και του κτίσματος έως 35 τ.μ. στο δώμα (περ. ιστ΄ κατά το μέρος που αφορά το κτίσμα αυτό, σκ. 46) δεν δικαιολογείται από πολεοδομικούς λόγους και τέθηκε κατά παράβαση του άρθρου 24· δεν δικαιολογείται επίσης η εξομοίωση της πισίνας με φυτεμένο χώρο της παρ. 2 του άρθρου 19 (σκ. 46). Οι κρίσεις ελήφθησαν με μειοψηφίες. Η επέκταση του χρονικού περιορισμού των σκ. 47-51 και στις κρίσεις αυτές προκύπτει από το διατακτικό («Καθορίζει σύμφωνα με το σκεπτικό τον χρόνο έναρξης των αποτελεσμάτων της κρίσης των διατάξεων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ν. 4067/2012) ως αντίθετων προς το Σύνταγμα») και όχι ρητά από τις σκ. 41-46· η περ. ιδ΄ της παρ. 6 του άρθρου 11 και η περ. α) και το δεύτερο εδάφιο της περ. γ) της παρ. 2 του άρθρου 19 καταργήθηκαν με το άρθρο 71 του ν. 5197/2025.
Με την παρ. 1 του άρθρου 44 του ν. 5184/2025 (Α΄ 34/6.3.2025), το χρονικό διάστημα της παρ. 3 του άρθρου 41 του ν. 5167/2024 (Α΄ 207), περί μεταβατικών διατάξεων για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό, παρατείνεται έως τις 30.4.2025. Η παράταση έληξε το αργότερο την 30.4.2025· δεν εντοπίστηκε διάταξη που την παρατείνει περαιτέρω, και ο ν. 5197/2025 (Α΄ 76/16.5.2025) ρύθμισε εκ νέου τα κίνητρα (άρθρα 66 και 71) χωρίς να παραπέμπει στο άρθρο 41 του ν. 5167/2024. Η έκδοση τυχόν υπουργικής απόφασης παράτασης δεν έχει επαληθευθεί.
Με τα άρθρα 66 έως 71 του ν. 5197/2025 (Α΄ 76/16.5.2025): α) με το άρθρο 66 προστέθηκε παρ. 6 στο άρθρο 1 του ΝΟΚ, κατά την οποία τα κίνητρα και οι προσαυξήσεις του άρθρου 10, των περ. γ) και δ) της παρ. 8 του άρθρου 15 και των παρ. 1 και 2 του άρθρου 25 δύναται να εφαρμόζονται, εφόσον ενσωματώνονται στα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, μέσω καθορισμού ζωνών κινήτρων· β) με το άρθρο 71 καταργήθηκαν, από την έναρξη ισχύος του νόμου και με την επιφύλαξη του άρθρου 68, η περ. ιδ) της παρ. 6 του άρθρου 11 και η περ. α) και το δεύτερο εδάφιο της περ. γ) της παρ. 2 του άρθρου 19· γ) οι οικοδομικές άδειες που εκδόθηκαν με χρήση των κινήτρων και προσαυξήσεων των άρθρων 66 και 71 του ν. 5197/2025 έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024 και για τις οποίες δεν είχαν εκκινήσει οι οικοδομικές εργασίες έως την ημερομηνία αυτή υλοποιούνται μόνο αν προηγηθεί αναθεώρησή τους για την αφαίρεση των κινήτρων, με την επιφύλαξη του άρθρου 68 και της παρ. 2 του άρθρου 70· αν οι εργασίες είχαν εκκινήσει, δεν θίγεται η προ της αναθεώρησης χρήση κινήτρων και προσαυξήσεων και δεν επιτρέπεται η επέκταση της χρήσης των κινήτρων διά της αναθεώρησης, εκτός αν η επέκταση δύναται να προσμετρηθεί στα πολεοδομικά μεγέθη σύμφωνα με τις ισχύουσες, κατά τον χρόνο αναθεώρησης, διατάξεις (άρθρο 67)· δ) θεσπίζεται περιβαλλοντικό ισοδύναμο για οικοδομικές άδειες που ακυρώνονται με δικαστική απόφαση ή έχουν προσβληθεί με εκκρεμή αίτηση ακυρώσεως και για τις οποίες είχαν εκκινήσει εργασίες έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024, καθώς και για άδειες που εκδόθηκαν έως την ημερομηνία αυτή και για τις οποίες είχε υποβληθεί αίτημα ένταξης σε πρόγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ή του Εταιρικού Συμφώνου Περιφερειακής Ανάπτυξης, υπό την προϋπόθεση έγκρισης του αιτήματος (άρθρο 68)· ε) τα άρθρα 66 έως 71 δεν εφαρμόζονται για ακίνητα για τα οποία εκδόθηκαν έως 16.5.2025 υπουργικές αποφάσεις ειδικών και εντοπισμένων ρυθμίσεων για την προστασία και ανάδειξη διατηρητέων κτιρίων και μνημείων, εφόσον έως την 11η Δεκεμβρίου 2024 είχαν εκδοθεί οι σχετικές γνωμοδοτήσεις του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής (άρθρο 70 παρ. 2)· στ) με προεδρικό διάταγμα δύναται να εγκρίνεται η εφαρμογή των κινήτρων και προσαυξήσεων των άρθρων 66 και 71 αν έως την 11η Δεκεμβρίου 2024 έχουν ληφθεί υπόψη σε εγκεκριμένα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων Ακινήτων, Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων, Σχέδια Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης, τροποποιηθέντα ρυμοτομικά σχέδια με άρση απαλλοτρίωσης ή προεδρικά διατάγματα καθορισμού χρήσεων γης, κατόπιν αιτήματος προς το ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. με ειδική τεκμηρίωση (άρθρο 69 παρ. 2). Οι προθεσμίες της υποπερ. αα) και του δεύτερου εδαφίου της υποπερ. αβ) της περ. α) της παρ. 4 του άρθρου 68 και του τελευταίου εδαφίου της παρ. 2 του άρθρου 69 τροποποιήθηκαν με το άρθρο 56 του ν. 5215/2025 (Α΄ 116), το άρθρο 111 παρ. 4 και 5 του ν. 5243/2025 (Α΄ 187) και, ως προς την υποπερ. αα), το άρθρο 89 του ν. 5299/2026 (Α΄ 67/5.5.2026), και ισχύουν όπως στις παρ. 19 του άρθρου 224 και 17 του άρθρου 225 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας: αίτηση επανέκδοσης της υποπερ. αα) έως και 31.12.2026· αιτήσεις προς τα Κεντρικά Συμβούλια της υποπερ. αβ) έως και 16.7.2025 και εξέταση αυτών έως 31.12.2025· αίτημα προς το ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. της παρ. 2 του άρθρου 69 έως και 16.3.2026. Η έκδοση των προεδρικών διαταγμάτων και των υπουργικών αποφάσεων των άρθρων 69 και 70 δεν έχει επαληθευθεί από την παρούσα κωδικοποίηση.
Ο Πίνακας του Παραρτήματος Α΄ του ν. 5306/2026 παραθέτει από το άρθρο 116 του ν. 4759/2020 μόνο την παρ. 1 (άρθρο 28 του ΝΟΚ, σελ. 3999 και 4043)· η παρ. 2, που περιορίζει τις τροποποιήσεις των άρθρων 99 έως 110 του ν. 4759/2020 σε προεγκρίσεις και οικοδομικές άδειες μετά την 9.12.2020 (βλ. το προηγούμενο σημείωμα), δεν περιλαμβάνεται στον Πίνακα και δεν καταργήθηκε με το άρθρο 477. Οι τροποποιημένες διατάξεις κωδικοποιήθηκαν στα άρθρα 196 (άρθρο 1), 197 (2), 199 (5), 204 (10), 205 (10Α), 206 (11), 207 (12), 208 (13), 209 (14), 210 (15), 211 (16), 212 (17), 213 (18) και 214 (19) του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας, στα οποία δεν εντοπίστηκε διάταξη που να επαναλαμβάνει τον περιορισμό. Αν η παρ. 2 του άρθρου 116 εξακολουθεί να εφαρμόζεται επί του κωδικοποιημένου κειμένου δεν κρίνεται από την παρούσα κωδικοποίηση.
Οι διατάξεις του άρθρου 41 του ν. 5167/2024 και του άρθρου 44 του ν. 5184/2025, στις οποίες αναφέρονται τα προηγούμενα σημειώματα του άρθρου, δεν περιλαμβάνονται στους Πίνακες των Παραρτημάτων Α΄ και Β΄ του ν. 5306/2026. Το κείμενο του παρόντος άρθρου κωδικοποιήθηκε στα άρθρα 204 (άρθρο 10), 206 (11), 210 (15), 214 (19) και 222 (25) του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας. Οι δύο διατάξεις είχαν λήξει πριν από την κωδικοποίηση (βλ. τα προηγούμενα σημειώματα).
Η παρ. 1 του άρθρου 120 του ν. 5043/2023, στην οποία αναφέρεται το προηγούμενο σημείωμα του άρθρου (αποκλεισμός πολεοδομικών κινήτρων σε ειδικότερες περιοχές), δεν περιλαμβάνεται στους Πίνακες των Παραρτημάτων Α΄ και Β΄ του ν. 5306/2026. Οι παραπεμπόμενες διατάξεις κωδικοποιήθηκαν ως εξής: παρ. 1 του άρθρου 10 στο άρθρο 204 παρ. 1, παρ. 8 του άρθρου 15 στο άρθρο 210 παρ. 8, παρ. 2 του άρθρου 19 στο άρθρο 214 παρ. 2 και παρ. 1 του άρθρου 25 στο άρθρο 222 παρ. 1 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας.
Οι διατάξεις των άρθρων 67 έως 70 του ν. 5197/2025, που αναφέρονται στο προηγούμενο σημείωμα του άρθρου, περιλαμβάνονται στον Πίνακα του Παραρτήματος Α΄ του ν. 5306/2026: οι παρ. 1 έως 3 του άρθρου 67 στο άρθρο 329 παρ. 14 έως 16, οι παρ. 1 έως 4 του άρθρου 68 στο άρθρο 224 παρ. 16 έως 19, οι παρ. 1 έως 5 του άρθρου 69 στο άρθρο 225 παρ. 16 έως 20 και οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 70 στο άρθρο 224 παρ. 20 και 21 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (σελ. 3998-4000 και 4019).
(Καταργήθηκε με το άρθρο 477 του ν. 5306/2026 (Α΄ 88/8.6.2026)· κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 214 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας)