Περί γεωργικών κοινωνικών ασφαλίσεων (ΟΓΑ)Ν. 4169/1961

Σκοπός — Είδος ασφαλίσεως

[Κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής: Με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 1790/1988 (Α΄ 134/20.6.1988) καταργούνται «από την ισχύ του παρόντος νόμου» οι κλάδοι του Ο.Γ.Α. ασφάλισης γεωργικής παραγωγής και πρόληψης ζημιών γεωργικής παραγωγής, των οποίων τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μεταβιβάζονται στον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) (παρ. 6 του ίδιου άρθρου), ενώ με το άρθρο 19 καταργούνται «όλες οι γενικές ή ειδικές διατάξεις οι οποίες αναφέρονται σε θέματα που ρυθμίζονται με το νόμο αυτόν». Κατά το άρθρο 22 του ν. 1790/1988 «Οι διατάξεις του παρόντος νόμου τίθενται σε ισχύ με αποφάσεις του Υπουργού Γεωργίας που εκδίδονται εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»· οι αποφάσεις αυτές δεν έχουν εντοπιστεί, και η κατάργηση και η μεταβίβαση ισχύουν από τη θέση σε ισχύ των αντίστοιχων διατάξεων με αυτές. Η περίπτωση Γ΄ του παρόντος άρθρου παρατίθεται και θεωρείται ιστορική από τη θέση σε ισχύ της κατάργησης.]

Ασφαλιζόμενα πρόσωπα

[Αναρίθμηση: Η αρχική παρ. 3 (σύναψη γάμου με ησφαλισμένο) καταργήθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 2 του ν.δ. 4575/1966 (Α΄ 227/5.11.1966) και οι παράγραφοι 4, 5 και 6 αριθμήθηκαν ως 3, 4 και 5· η ίδια διάταξη επαναλήφθηκε στην παρ. 1 του άρθρου 1 του ν.δ. 991/1971 (Α΄ 193/7.10.1971). Η νέα παρ. 3 (αρχική παρ. 4) αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 5 του ν.δ. 1390/1973 (Α΄ 103/10.5.1973).]

Ασφαλιστική σχέσις

[Ε.Φ.Κ.Α.: Από 1.1.2017 ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 εντάχθηκε στον Ε.Φ.Κ.Α., που κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός του (άρθρα 51 παρ. 1 και 53 παρ. 1 Ε α΄ του ν. 4387/2016, Α΄ 85/12.5.2016)· οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του ν. 4169/1961, όπως ισχύουν, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016 (άρθρο 55 παρ. 2). Ο Ε.Φ.Κ.Α. είναι οιονεί καθολικός διάδοχος του Κλάδου ως προς τις ασφαλιστικές αρμοδιότητες· η αντίστοιχη ανάγνωση των αναφορών του παρόντος άρθρου στον Ο.Γ.Α. προκύπτει από τη διαδοχή αυτή και δεν ορίζεται ρητά.]

Σύνταξις γήρατος

[Αυθεντική ερμηνεία: Με την παρ. 3 του άρθρου 2 του ν.δ. 4575/1966 (Α΄ 227/5.11.1966) ερμηνεύθηκε αυθεντικά ότι στην απαγόρευση της περίπτωσης δ΄ της παρ. 1 περιλαμβάνονται και όσοι λαμβάνουν σύνταξη από αλλοδαπό δημόσιο ή αλλοδαπό φορέα κοινωνικής ασφάλισης.] [Υπό αίρεση κατάργηση: Με την παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 1287/1982 (Α΄ 123/5.10.1982) ορίστηκε ότι «από την ισχύ της πιο πάνω διάταξης» (παρ. 1 του ίδιου άρθρου, η έναρξη ισχύος της οποίας ορίζεται με απόφαση του Υπουργού Κοινωνικών Ασφαλίσεων που εκδίδεται μέχρι 31.12.1982) καταργείται η παράγραφος 7 του άρθρου 4 του ν. 4169/1961 και κάθε αντίθετη διάταξη του ν.δ. 991/1971. Η απόφαση αυτή δεν έχει εντοπιστεί· το κείμενο της παρ. 7 παρατίθεται όπως διαμορφώθηκε με το ν.δ. 991/1971 (Α΄ 193/7.10.1971).] [Καταβολή σύνταξης: Κατά το άρθρο 12 του ν. 2458/1997 (Α΄ 15/14.2.1997): α) η παρ. 1, όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 41 του ν. 2972/2001 (Α΄ 291/27.12.2001), ορίζει ότι όσοι καθίστανται συνταξιούχοι λόγω γήρατος δικαιούνται παράλληλα και τη συνταξιοδοτική παροχή του άρθρου 4 του ν. 4169/1961, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις του, όσοι με δεκαπέντε τουλάχιστον έτη ασφάλισης στον Ο.Γ.Α. δικαιούνται με τις ίδιες χρονικές προϋποθέσεις την ίδια παροχή, και όσοι λόγω αναπηρίας τη συνταξιοδοτική παροχή του ν.δ. 4575/1966, σε κάθε περίπτωση «επιφυλασσομένων των διατάξεων του δ΄ εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 4», και οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται και στις εκκρεμείς υποθέσεις· β) κατά την παρ. 2, για όσους αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο από το έτος 2003 μέχρι το έτος 2026, το ποσό της σύνταξης του Ο.Γ.Α. μειώνεται ανάλογα με το έτος έναρξης της συνταξιοδότησης, με ποσοστό 4% για το 2003 που αυξάνεται ανά έτος κατά 4 μονάδες μέχρι 96% για το 2026· γ) κατά την παρ. 3, όσοι αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο από 1.1.2027 και εφεξής «δεν δικαιούνται σύνταξη από τον Ο.Γ.Α. κατά τις διατάξεις του ν. 4169/1961»· δ) κατά την παρ. 4, ασφαλισμένοι του Ο.Γ.Α. που συμπληρώνουν το 65ο έτος της ηλικίας τους μετά την 31.12.2002 ή καθίστανται ανάπηροι μετά την ημερομηνία αυτή δεν δικαιούνται τη συνταξιοδοτική παροχή του ν. 4169/1961 και του ν.δ. 4575/1966, με την επιφύλαξη της παρ. 2. Για τις εξαιρέσεις του ν. 3518/2006 και το καθεστώς του ν. 4387/2016 βλ. τις οικείες σημειώσεις.] [Εξαιρέσεις: Με την παρ. 8 του άρθρου 53 του ν. 3518/2006 (Α΄ 272/21.12.2006) προστέθηκαν στην παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 2458/1997 εδάφια, κατά τα οποία «κατ' εξαίρεση δικαιούνται τη βασική σύνταξη γήρατος που προβλέπεται από το ν. 4169/1961, επιφυλασσομένων των διατάξεων του εδαφίου δ΄ της παρ. 1 του άρθρου 4 του ιδίου νόμου, ασφαλισμένοι του Ο.Γ.Α., οι οποίοι, κατά την 1.1.1998, που άρχισε να λειτουργεί ο κλάδος κύριας ασφάλισης είχαν συμπληρώσει το λιγότερο είκοσι πέντε (25) χρόνια ασφάλισης στον Ο.Γ.Α., μετά τη συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας τους», με τις διατάξεις αυτές κρίνονται και οι εκκρεμείς υποθέσεις, και στους συνταξιοδοτούμενους κατά τα ανωτέρω «δεν έχει εφαρμογή η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 12 του ν. 2458/1997». Με την παρ. 6 του ίδιου άρθρου προστέθηκαν στην παρ. 4 του άρθρου 5 του ν. 3232/2004 εδάφια, κατά τα οποία για τους ασφαλισμένους του Ο.Γ.Α. απαιτούνται 15 έτη ασφάλισης και καταβολή εισφορών στον κλάδο κύριας ασφάλισης, και «στη χορηγούμενη σύνταξη προστίθεται και η συνταξιοδοτική παροχή που προβλέπεται από το άρθρο 4 του ν. 4169/1961, όπως ισχύει, επιφυλασσομένων των διατάξεων του εδαφίου δ΄ της παρ. 1 του άρθρου αυτού, κατά τα οριζόμενα στην παρ. 2 του άρθρου 12 του ν. 2458/1997». Με την παρ. 7 του ίδιου άρθρου προστέθηκε στην παρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 1287/1982 εδάφιο, κατά το οποίο πρόσωπα που συνταξιοδοτούνται από ασφαλιστικούς φορείς χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρών που εφαρμόζουν τους Κανονισμούς της για την κοινωνική ασφάλιση ή χωρών με τις οποίες η Ελλάδα έχει συνάψει σύμβαση κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον πληρούν τις λοιπές προϋποθέσεις του συνταξιοδοτικού δικαιώματος, «δικαιούνται κατ'εξαίρεση σύνταξη από τον Ο.Γ.Α., σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4169/1961, ανεξάρτητα από το ύψος του ποσού των συντάξεων που λαμβάνουν από τις χώρες αυτές». Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις που έχουν απορριφθεί, οι οποίες επανεξετάζονται κατόπιν αίτησης.] [Ε.Φ.Κ.Α.: Με το άρθρο 51 παρ. 1 και το άρθρο 53 παρ. 1 Ε α΄-β΄ του ν. 4387/2016 (Α΄ 85/12.5.2016) ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 και ο Κλάδος Κύριας Ασφάλισης Αγροτών του ν. 2458/1997 εντάχθηκαν από 1.1.2017 στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (Ε.Φ.Κ.Α.), ο οποίος κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός τους, ενώ ο Ο.Γ.Α. διατήρησε αυτοτελή νομική προσωπικότητα για τις μη ασφαλιστικές αρμοδιότητές του. Κατά το άρθρο 55 παρ. 2 οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τη νομοθεσία των εντασσόμενων κλάδων, όπως ισχύει, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016. Κατά το άρθρο 99 παρ. 1, για τις αιτήσεις συνταξιοδότησης των προσώπων του άρθρου 40 που κατατίθενται από 1.1.2017 έως 31.12.2030 το ποσό της σύνταξης αποτελείται από το άθροισμα δύο ποσών: το ένα προκύπτει «με βάση τις γενικές, ειδικές ή καταστατικές διατάξεις του ΟΓΑ όπως αυτές ισχύουν κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος» και λαμβάνεται κατά ποσοστό 93,80% για αιτήσεις του 2017, 87,10% για αιτήσεις του 2018 και στη συνέχεια κατά ποσοστό που μειώνεται ετησίως κατά 6,70 μονάδες μέχρι 6,70% για αιτήσεις του 2030, το δε άλλο είναι το αντίστοιχο συμπληρωματικό ποσοστό του αθροίσματος της εθνικής και της ανταποδοτικής σύνταξης. Όσοι συνταξιοδοτούνται από 1.1.2031 και εφεξής λαμβάνουν ολόκληρο το ποσό της εθνικής και της ανταποδοτικής σύνταξης. Η σχέση της παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 2458/1997 (καμία σύνταξη του ν. 4169/1961 για όσους αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο από 1.1.2027) με το άρθρο 99 του ν. 4387/2016 (ποσοστό του Ο.Γ.Α. για αιτήσεις έως 31.12.2030) δεν έχει επιλυθεί· η εφαρμογή για αιτήσεις από 1.1.2027 έως 31.12.2030 δεν έχει εξακριβωθεί.] [Απόδειξη ηλικίας: Μετά την κατάργηση της παρ. 2, κατά την παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4578/2018 (Α΄ 200/3.12.2018) η ηλικία των ασφαλισμένων του πρώην ΟΓΑ και των μελών οικογενείας τους αποδεικνύεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 10 του ν. 1846/1951 (Α΄ 179).] [Μη εφαρμογή: Κατά την παρ. 3 του άρθρου 13 του ν. 2556/1997 (Α΄ 270/24.12.1997), όπως διαμορφώθηκε με το άρθρο 120 του ν. 5078/2023 (Α΄ 211/20.12.2023), «το εδάφιο δ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 4 του ν. 4169/1961 (Α΄ 81) δεν έχει εφαρμογή για τους ασφαλισμένους του Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης Αρτοποιών και του Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης Πρατηριούχων Υγρών Καυσίμων»· η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και για τους συνταξιούχους του Ταμείου των οποίων η σύνταξη ανεστάλη λόγω συνταξιοδότησής τους από τον Ο.Γ.Α.]

Ύψος συντάξεως

[Ποσά: Τα ποσά των παρ. 1 έως 3 παρατίθενται όπως ορίστηκαν με το άρθρο 1 του ν. 2163/1993 (Α΄ 125/28.7.1993), κατά το οποίο οι μηνιαίες βασικές συντάξεις του Ο.Γ.Α. των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 5, «όπως ισχύουν σήμερα, ορίζονται από την 1η Ιανουαρίου 1994 σε είκοσι δύο χιλιάδες πεντακόσιες (22.500) δραχμές, είκοσι μία χιλιάδες επτακόσιες πενήντα (21.750) δραχμές και είκοσι μία χιλιάδες (21.000) δραχμές, αντίστοιχα». Προηγούμενα ποσά: 500, 400 και 300 δραχμές (άρθρο 1 παρ. 1 του α.ν. 29/1967, Α΄ 97/14.6.1967, από 1.6.1967· για την παρ. 2 άρθρο 10 παρ. 2 του ν.δ. 1390/1973), με τις ακόλουθες αυξήσεις: σε 600, 500 και 400 δραχμές (παρ. 1, 2 και 3) από 1.7.1973 (άρθρο 1 του ν.δ. 110/1973, Α΄ 193/28.8.1973)· σε 900, 750 και 600 δραχμές από 1.1.1975 (άρθρο 1 του ν.δ. 219/1974, Α΄ 367/7.12.1974)· κατά 25% από 1.10.1977 (άρθρο 1 της από 24.10.1977 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, Α΄ 333/25.10.1977, που κυρώθηκε με το ν. 759/1978, Α΄ 33/8.3.1978)· στο διπλάσιο από 1.7.1980 (άρθρο 1 του ν. 1066/1980, Α΄ 183/11.8.1980)· κατά 50% από 1.8.1981 και κατά 1.000 δραχμές το μήνα από 1.1.1982 (άρθρα 1 και 2 του ν. 1287/1982, Α΄ 123/5.10.1982)· κατά 1.000 δραχμές το μήνα από 1.4.1984 (άρθρο 16 του ν. 1422/1984, Α΄ 27/19.3.1984) και κατά 2.000 δραχμές το μήνα από 1.5.1985 (άρθρο 78 παρ. 1 του ν. 1541/1985, Α΄ 68/18.4.1985)· και κατά 3.000 δραχμές το μήνα από 1.1.1993 (άρθρο 40 παρ. 1 του ν. 2093/1992, Α΄ 181/25.11.1992). Μεταγενέστερες μεταβολές, που δεν ενσωματώνονται στο κείμενο ως ποσά: αύξηση κατά 4.000 δραχμές το μήνα από 1.9.1995 (άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2335/1995, Α΄ 185/6.9.1995)· αύξηση κατά το ποσοστό μεταβολής του δείκτη τιμών καταναλωτή από 1.1.1997 (άρθρο 12 παρ. 5 και 6 του ν. 2458/1997), η οποία καταργήθηκε ως προς την παρ. 6 από τη δημοσίευση του ν. 3232/2004 (άρθρο 7 παρ. 8 β΄)· αύξηση κατά 10.000 δραχμές για το έτος 2000 από 1.1.2000 (άρθρο 5 παρ. 3 του ν. 2768/1999, Α΄ 273/8.12.1999)· αύξηση κατά 5.000 δραχμές από 1.1.2001 και κατά 14,67 ευρώ από 1.1.2002 (άρθρο 21 παρ. 1 του ν. 2873/2000, Α΄ 285/28.12.2000, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 36 παρ. 1 του ν. 2972/2001)· στρογγυλοποίηση στο πλησιέστερο λεπτό του ευρώ από 1.1.2002 (άρθρο 35 παρ. 5 του ν. 2972/2001)· αναπροσαρμογή με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και αύξηση κατά 14,67 ευρώ από 1.1.2003 (άρθρο 7 παρ. 8 α΄ και γ΄ του ν. 3232/2004, Α΄ 48/12.2.2004)· αύξηση που ορίστηκε από 1.1.2004 σε 30,00 ευρώ (άρθρο 7 του ν. 3220/2004, Α΄ 15/28.1.2004)· αναπροσαρμογή που ορίστηκε από 1.1.2007 σε 50 ευρώ και από 1.1.2008 σε 52,25 ευρώ (άρθρο 38 παρ. 1 του ν. 3522/2006, Α΄ 276/22.12.2006)· αναπροσαρμογή που ορίστηκε από 1.10.2009 σε 30 ευρώ (άρθρο 19 παρ. 3 του ν. 3863/2010, Α΄ 115/15.7.2010). Η σειρά των αυξήσεων μεταξύ 1985 και 1993 δεν έχει εξακριβωθεί πλήρως. Το ποσό που καταβάλλεται σήμερα δεν προκύπτει από το κείμενο και δεν έχει εξακριβωθεί. Η προσαύξηση της παρ. 5 (10 δραχμές) δεν μεταβλήθηκε από τα νομοθετήματα που εντοπίστηκαν. Ανήλικα τέκνα για την προσαύξηση της παρ. 1 θεωρούνται από 1.1.1983 όσα δεν συμπλήρωσαν τα δέκα οκτώ (18) έτη (παρ. 3 του άρθρου 4 του ν. 1287/1982).] [Καταβολή σύνταξης: Η σύνταξη του παρόντος άρθρου υπόκειται στο άρθρο 12 του ν. 2458/1997 (Α΄ 15/14.2.1997): μείωση με ποσοστό από 4% (2003) έως 96% (2026) για όσους αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο Κύριας Ασφάλισης Αγροτών στο διάστημα αυτό (παρ. 2) και μη δικαίωμα σύνταξης του ν. 4169/1961 για όσους αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο από 1.1.2027 και εφεξής (παρ. 3), με την επιφύλαξη των παρ. 2 και 4, των εξαιρέσεων του ν. 3518/2006 (βλ. σημείωση στο άρθρο 4) και του καθεστώτος του ν. 4387/2016 (βλ. οικεία σημείωση).] [Ε.Φ.Κ.Α.: Με το άρθρο 51 παρ. 1 και το άρθρο 53 παρ. 1 Ε α΄-β΄ του ν. 4387/2016 (Α΄ 85/12.5.2016) ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 και ο Κλάδος Κύριας Ασφάλισης Αγροτών του ν. 2458/1997 εντάχθηκαν από 1.1.2017 στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (Ε.Φ.Κ.Α.), ο οποίος κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός τους, ενώ ο Ο.Γ.Α. διατήρησε αυτοτελή νομική προσωπικότητα για τις μη ασφαλιστικές αρμοδιότητές του. Κατά το άρθρο 55 παρ. 2 οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τη νομοθεσία των εντασσόμενων κλάδων, όπως ισχύει, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016. Το ύψος της σύνταξης του παρόντος άρθρου για αιτήσεις συνταξιοδότησης από 1.1.2017 έως 31.12.2030 προκύπτει ως ποσοστό του ποσού των γενικών, ειδικών ή καταστατικών διατάξεων του Ο.Γ.Α. που ίσχυαν κατά την έναρξη ισχύος του ν. 4387/2016, κατά την κλίμακα του άρθρου 99 παρ. 1 (βλ. σημείωση στο άρθρο 4). Η σχέση της παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 2458/1997 (καμία σύνταξη του ν. 4169/1961 για όσους αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται από τον Κλάδο από 1.1.2027) με το άρθρο 99 του ν. 4387/2016 (ποσοστό του Ο.Γ.Α. για αιτήσεις έως 31.12.2030) δεν έχει επιλυθεί· η εφαρμογή για αιτήσεις από 1.1.2027 έως 31.12.2030 δεν έχει εξακριβωθεί.] [Ποσό: Με το άρθρο 19 του ν. 4997/2022 (Α΄ 219/26.11.2022), που ισχύει από τη δημοσίευσή του (άρθρο 85 παρ. 1), «Το ποσό της βασικής σύνταξης του πρώην Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων ορίζεται σε τριακόσια εξήντα (360) ευρώ και αυξάνεται από 1ης.1.2023 και εφεξής με βάση την παρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 4387/2016 (Α΄ 85), περί του καθορισμού με κοινή υπουργική απόφαση του συνολικού ποσού της σύνταξης που αυξάνεται από την 1η.1.2023 κατ᾽ έτος». Η διάταξη ορίζει ενιαίο ποσό χωρίς διάκριση των κατηγοριών των παρ. 1 έως 3· η σχέση της με τα ποσά των παρ. 1 έως 3 του παρόντος άρθρου και το ποσό που καταβάλλεται σήμερα δεν έχουν εξακριβωθεί.]

Ασφαλιστική υποκατάστασις

[Ε.Φ.Κ.Α.: Από 1.1.2017 ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 εντάχθηκε στον Ε.Φ.Κ.Α., που κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός του (άρθρα 51 παρ. 1 και 53 παρ. 1 Ε α΄ του ν. 4387/2016, Α΄ 85/12.5.2016)· οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του ν. 4169/1961, όπως ισχύουν, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016 (άρθρο 55 παρ. 2). Ο Ε.Φ.Κ.Α. είναι οιονεί καθολικός διάδοχος του Κλάδου ως προς τις ασφαλιστικές αρμοδιότητες· η αντίστοιχη ανάγνωση των αναφορών του παρόντος άρθρου στον Ο.Γ.Α. προκύπτει από τη διαδοχή αυτή και δεν ορίζεται ρητά.]

Περίθαλψις ασθενείας

[Σημείωση: Το εδάφιο της παρ. 2 για την περίθαλψη χρονίως πασχόντων σε θεραπευτήρια χρονίων παθήσεων (άσυλα ανιάτων) προστέθηκε δύο φορές, με την παρ. 1 του άρθρου 13 και με την παρ. 2 του άρθρου 41 του ν. 1140/1981 (Α΄ 68/20.3.1981), και παρατίθεται μία φορά.] [Ε.Ο.Π.Υ.Υ.: Κατά την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 3918/2011 (Α΄ 31/2.3.2011), «στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. μεταφέρονται και εντάσσονται ως υπηρεσίες, αρμοδιότητες και προσωπικό ... οι Κλάδοι Υγείας του Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) και του Οργανισμού Ασφάλισης Ελεύθερων Επαγγελματιών (ΟΑΕΕ), ο Οργανισμός Περίθαλψης Ασφαλισμένων Δημοσίου (ΟΠΑΔ) ... ως προς τις παροχές σε είδος». Κατά την παρ. 1 του ίδιου άρθρου η έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας ορίζεται έξι μήνες μετά τη δημοσίευση του νόμου· η πραγματική έναρξη και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις του άρθρου 17 δεν έχουν ελεγχθεί. Οι παροχές σε είδος του παρόντος άρθρου παρέχονται πλέον από τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ.· οι παροχές σε χρήμα παραμένουν στον Ο.Γ.Α. (βλ. σημείωση του ν. 4019/2011).] [Παροχές σε χρήμα: Με την περ. στ΄ της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 4019/2011 (Α΄ 216/30.9.2011) αντικαταστάθηκε η περ. γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 19Α του ν. 3918/2011 και ορίστηκε, για τον «Λογαριασμό Παροχών σε Χρήμα» του Ο.Γ.Α., ότι «η χορήγηση των παροχών σε χρήμα εξακολουθεί να διέπεται από τις διατάξεις του Κανονισμού Νοσοκομειακής Περίθαλψης Ασφαλισμένων του ΟΓΑ, του Κανονισμού Περίθαλψης Προσωπικού του ΟΓΑ και των άρθρων 7 και 16 παράγραφος 8 του ν. 4169/1961 (Α΄ 81), όπως ισχύουν, οι οποίες παραμένουν σε ισχύ ως προς τις παροχές σε χρήμα και μετά την ένταξη στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. του Κλάδου Υγείας του Οργανισμού ως προς τις παροχές σε είδος».]

Αντικείμενον και παροχαί κλάδου ασφαλίσεως παραγωγής

[Έναρξη ισχύος: Η παρ. 12 της υπ' αριθ. 2/2.1.1962 Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου (Α΄ 11/24.1.1962), που κυρώθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 1 του ν.δ. 4575/1966 (Α΄ 227/5.11.1966) από του εν αυτή οριζομένου χρόνου ισχύος, όρισε ότι οι διατάξεις του άρθρου 8 τίθενται σε ισχύ από 1.1.1963 και για κινδύνους που πραγματοποιούνται μετά την ημερομηνία αυτή.] [Παραγραφή: Κατά την παρ. 4 του άρθρου 13 του ν.δ. 1390/1973 (Α΄ 103/10.5.1973), από 1.7.1973, η αξίωση έναντι του Ο.Γ.Α. για χρηματική αποζημίωση λόγω ζημίας στη γεωργική παραγωγή και το φυτικό κεφάλαιο «παραγράφεται μετά παρέλευσιν διετίας από του τέλους του έτους εκείνου, καθ' ο επήλθε το ζημιογόνον γεγονός».] [Επέκταση ασφάλισης: Με το άρθρο 2 της από 24.10.1977 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 333/25.10.1977), που κυρώθηκε με το ν. 759/1978 (Α΄ 33/8.3.1978), ο Κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής του Ο.Γ.Α. παρέχει χρηματική αποζημίωση στα πρόσωπα της παρ. 1 του παρόντος άρθρου και για την άμεση ζημία στη γεωργική παραγωγή από ανεμοθύελλα ή πλημμύρα, κατά τα οριζόμενα με Κανονισμό, και κατά την παρ. 4 του άρθρου 2 της Πράξης «Αι διατάξεις των παραγράφων 3, 4, 5 και 6 του άρθρου 8 του Ν. 4169/1961, ως ισχύουν, εφαρμόζονται και επί της κατά το παρόν άρθρον ασφαλίσεως».] [Κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής: Με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 1790/1988 (Α΄ 134/20.6.1988) καταργούνται «από την ισχύ του παρόντος νόμου» οι κλάδοι του Ο.Γ.Α. ασφάλισης γεωργικής παραγωγής και πρόληψης ζημιών γεωργικής παραγωγής, των οποίων τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μεταβιβάζονται στον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) (παρ. 6 του ίδιου άρθρου), ενώ με το άρθρο 19 καταργούνται «όλες οι γενικές ή ειδικές διατάξεις οι οποίες αναφέρονται σε θέματα που ρυθμίζονται με το νόμο αυτόν». Κατά το άρθρο 22 του ν. 1790/1988 «Οι διατάξεις του παρόντος νόμου τίθενται σε ισχύ με αποφάσεις του Υπουργού Γεωργίας που εκδίδονται εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»· οι αποφάσεις αυτές δεν έχουν εντοπιστεί, και η κατάργηση και η μεταβίβαση ισχύουν από τη θέση σε ισχύ των αντίστοιχων διατάξεων με αυτές. Το κείμενο του παρόντος άρθρου παρατίθεται και θεωρείται ιστορικό από τη θέση σε ισχύ της κατάργησης.]

Λήψις προληπτικών κλπ. μέτρων προς προστασίαν και διασφάλισιν της γεωργικής παραγωγής

[Κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής: Με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 1790/1988 (Α΄ 134/20.6.1988) καταργούνται «από την ισχύ του παρόντος νόμου» οι κλάδοι του Ο.Γ.Α. ασφάλισης γεωργικής παραγωγής και πρόληψης ζημιών γεωργικής παραγωγής· με το άρθρο 19 καταργούνται «όλες οι γενικές ή ειδικές διατάξεις οι οποίες αναφέρονται σε θέματα που ρυθμίζονται με το νόμο αυτόν». Κατά το άρθρο 22 του ν. 1790/1988 «Οι διατάξεις του παρόντος νόμου τίθενται σε ισχύ με αποφάσεις του Υπουργού Γεωργίας που εκδίδονται εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»· οι αποφάσεις αυτές δεν έχουν εντοπιστεί, και η κατάργηση και η μεταβίβαση ισχύουν από τη θέση σε ισχύ των αντίστοιχων διατάξεων με αυτές. Το άρθρο 8Α είχε ήδη καταργηθεί από 25.10.1977 (βλ. το κείμενο του άρθρου).]

Πηγαί των εσόδων

Ασφαλιστική εισφορά

Κοινωνική εισφορά

[Περίπτωση Ζ΄ β΄: Κατά το άρθρο 1 του ν.δ. 454/1970 (Α΄ 51/27.2.1970), που ισχύει από τη δημοσίευσή του: «Διά τον υπολογισμόν της υπό του εδαφίου β΄ της περιπτώσεως Ζ΄ της παραγρ. 1 του άρθρου 11 του Ν. 4169/1961 [...] οριζομένης εισφοράς υπέρ Ο.Γ.Α. εκπίπτεται εκ των ακαθαρίστων εσόδων των πραγματοποιουμένων εκ της πωλήσεως των εν τη διατάξει ταύτη αναφερομένων ειδών, η αξία των προς παραγωγήν ή διασκευήν αυτών χρησιμοποιηθέντων εξαρτημάτων και μερών, εφ᾽ όσον αύτη υπεβλήθη αποδεδειγμένως εις την εν λόγω εισφοράν.»] [Περιπτώσεις Ε΄, ΣΤ΄, Ζ΄: Οι υποπεριπτώσεις αα, ββ και γγ (πρώτο εδάφιο) της περίπτωσης Ε΄ α) αντικαταστάθηκαν με την παρ. 5 του άρθρου 48 του ν. 1249/1982 (Α΄ 43/5.4.1982) από 9.3.1982, και με την παρ. 6 του ίδιου άρθρου προστέθηκαν στην περίπτωση Ζ΄ α) τέσσερα είδη (δασμολογικές κλάσεις 60.01, 60.04-60.05, 61.01-61.02, 62.01-62.02) από 9.3.1982. Η εισφορά της περίπτωσης ΣΤ΄ ορίστηκε σε δέκα δραχμές και πενήντα λεπτά (10,50) κατά χιλιόγραμμο βύνης με την περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 49 του ν. 1249/1982 από 8.3.1982.] [Περίπτωση Δ΄: Ο ν. 1439/1984 (Α΄ 65/15.5.1984), με το στοιχείο 16 του άρθρου 26 του οποίου καταργήθηκε η περίπτωση, ισχύει κατά το άρθρο 27 «από 1 Ιανουαρίου 1983» (ως τυπώθηκε).] [Περίπτωση Β΄: Κατά την περ. δ΄ του άρθρου 47 του ν. 1473/1984 (Α΄ 127/7.9.1984): «Εξαιρετικά οι διατάξεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν αα) για τις επιχειρήσεις που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του Ν.Δ. 2687/1953 (ΦΕΚ-Α΄ 317), καθώς και στις περιπτώσεις που δεν προβλέπεται από τις διατάξεις του παρόντος αναπροσαρμογή του συντελεστή φορολογίας καθαρών κερδών που ίσχυε πριν από τη δημοσίευση του παρόντος και ββ) για τα εισοδήματα των νομικών προσώπων που αναφέρονται στο άρθρο 11 του παρόντος και τα οποία έχουν υποχρέωση από τις διατάξεις φορολογίας εισοδήματος που ισχύουν να υποβάλλουν δηλώσεις μέχρι την 31 Δεκεμβρίου 1984.» Με την ίδια διάταξη ορίστηκε ότι «Από τα ποσά που εισπράττονται για κύριο φόρο εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων, για τα εισοδήματα που αποκτώνται από 1 Ιανουαρίου 1984 και μετά, ποσοστό δώδεκα τα εκατό (12 %) αποδίδεται στον Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων», ο τρόπος απόδοσης του οποίου καθορίζεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Κοινωνικών Ασφαλίσεων· η ισχύς του ποσοστού μετά το 1984 δεν έχει εξακριβωθεί.] [Περίπτωση Α΄: Κατά την παρ. 1 του άρθρου 34 του ν. 2768/1999 (Α΄ 273/8.12.1999): «Οι σύμφωνα με την περίπτωση Α΄ της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4169/1961 (ΦΕΚ 81 Α΄), όπως ισχύει σήμερα, εισφορές υπέρ του Ο.Γ.Α. που ισχύουν για τις αμοιβές που αποκτούν οι αξιωματικοί και το κατώτερο πλήρωμα του εμπορικού ναυτικού από την παροχή υπηρεσιών σε εμπορικά πλοία, καταργούνται.» Η παράγραφος δεν ορίζει ιδιαίτερο χρόνο έναρξης.] [Περίπτωση Α΄: Κατά την περ. γ΄ του άρθρου 47 του ν. 1473/1984 (Α΄ 127/7.9.1984): «Εξαιρετικά, οι διατάξεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν για τις αμοιβές των αξιωματικών του εμπορικού ναυτικού και του ιπτάμενου προσωπικού της πολιτικής αεροπορίας, στις περιπτώσεις που ο φόρος εισοδήματος, ο οποίος αναλογεί σε αυτές, υπολογίζεται σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 3 ή της παραγράφου 4 του άρθρου 9 του Ν.Δ. 2323/1955.» Οι εξαιρέσεις αυτές καταργήθηκαν: για τους αξιωματικούς και το κατώτερο πλήρωμα του εμπορικού ναυτικού με την παρ. 1 του άρθρου 34 του ν. 2768/1999 (Α΄ 273/8.12.1999) και για το ιπτάμενο προσωπικό της πολιτικής αεροπορίας, από 1.1.2010, με την παρ. 2 του άρθρου 25 του ν. 3943/2011 (Α΄ 66/31.3.2011), η οποία καταργεί την εισφορά υπέρ Ο.Γ.Α. της παραγράφου 1Α του άρθρου 11 «για τις αμοιβές που αποκτά το ιπτάμενο προσωπικό της πολιτικής αεροπορίας».] [Περίπτωση Γ΄: Με την παρ. 1 του άρθρου 6 του ν.δ. 4435/1964 (Α΄ 217/12.11.1964), από 15.11.1964, το πρόσθετο ποσοστό επί των τελών χαρτοσήμου διπλασιάστηκε και το έσοδο διατέθηκε στον Ο.Γ.Α., το Τ.Ε.Β.Ε. και το Ταμείο Ασφαλίσεως Εμπόρων. Κατά την περ. 1.Β της υποπαρ. ΙΑ.3 της παρ. ΙΑ του άρθρου πρώτου του ν. 4254/2014 (Α΄ 85/7.4.2014), από 1.1.2015 «οι προβλεπόμενες μη ανταποδοτικές χρεώσεις ή αποδόσεις του άρθρου 11 του ν. 4169/1961 ... σχετικά με έσοδα από πάγια τέλη χαρτοσήμου (ν.δ. 4435/1964) ... υπέρ του ΟΑΕΕ, αντικαθίστανται με ετήσια επιχορήγηση μέσω πιστώσεων του Κρατικού Προϋπολογισμού ισόποση των εισπραττομένων πόρων».] [Περίπτωση Γ΄: Με την περ. β΄ του άρθρου 33 του ν. 5135/2024 (Α΄ 147/16.9.2024) καταργήθηκε η περίπτωση Γ΄ από 1.1.2025. Με το άρθρο 128 του ν. 5162/2024 (Α΄ 198/5.12.2024) η ημερομηνία «1η Ιανουαρίου 2025» αντικαταστάθηκε από την ημερομηνία «1η Δεκεμβρίου 2024» και το άρθρο 33 του ν. 5135/2024 διαμορφώθηκε ως εξής: «Από την 1η Δεκεμβρίου 2024 καταργούνται: ... β) η περ. Γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4169/1961 (Α΄ 81), περί κοινωνικής εισφοράς.»]

Φορεύς ασφαλίσεως

[Εποπτεία: Με την παρ. 7 του άρθρου 36 του ν.δ. 1/1968 (Α΄ 270/21.11.1968) υπήχθη στο Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών (πρώην Υπουργείο Κοινωνικής Προνοίας) «η εποπτεία εφ᾽ όλων των φορέων κοινωνικής ασφαλίσεως», και ειδικότερα οι αρμοδιότητες «του Τμήματος Γεωργικών Ασφαλίσεων του Υπουργείου Γεωργίας»· το ν.δ. δεν αναφέρει ρητά το άρθρο 12 του ν. 4169/1961. Κατά τη γνωμοδότηση ΝΣΚ 375/2010 (σκέψη 17) η εποπτεία του Υπουργού Γεωργίας, που προέβλεπε το άρθρο 12 όπως αντικαταστάθηκε με το α.ν. 29/1967, «εμμέσως καταργήθηκε», μεταξύ άλλων, από τα άρθρα 36 παρ. 7 και 38 παρ. 3 του ν.δ. 1/1968 και από μεταγενέστερα νομοθετήματα για τη διάρθρωση των Υπουργείων (ν.δ. 957/1971, ν.δ. 175/1973, ν. 400/1976, ν. 1558/1985), τα οποία δεν έχουν εξακριβωθεί ως προς τον Ο.Γ.Α. Κατά το άρθρο 15 παρ. 1 του ν. 1573/1985 (Α΄ 201/27.11.1985) αρμόδιος Υπουργός για τον Ο.Γ.Α. ήταν ο Υπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το κείμενο του άρθρου παρατίθεται όπως ορίστηκε με το άρθρο 5 παρ. 2 του α.ν. 29/1967· η σημερινή αρμόδια εποπτεύουσα αρχή δεν έχει εξακριβωθεί.] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Με την παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018) ο Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) «από την έναρξη ισχύος του παρόντος, μετονομάζεται σε Οργανισμό Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ)», και κατά την παρ. 3 του ίδιου άρθρου ο ΟΠΕΚΑ «καθίσταται οιονεί καθολικός διάδοχος του ΟΓΑ ως προς το σύνολο των αρμοδιοτήτων του, όπως αυτές ισχύουν κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος». Ο Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης (Ε.Φ.Κ.Α.) κατέστη από 1.1.2017 οιονεί καθολικός διάδοχος του Κλάδου Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961, ενώ ο ΟΓΑ διατήρησε αυτοτελή νομική προσωπικότητα για τις μη ασφαλιστικές αρμοδιότητές του (άρθρα 51 παρ. 1 και 53 παρ. 1 Ε του ν. 4387/2016, Α΄ 85). Τα όργανα διοίκησης του ΟΠΕΚΑ ορίζονται στα άρθρα 5 έως 8 του ν. 4520/2018.]

Διοίκησις

[Παρ. 7: Η παρ. 7, που προστέθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 1 του ν.δ. 49/1974 (Α΄ 249/17.9.1974), τυπώθηκε ως προστιθέμενη στο «άρθρου 18» του «Ν. 4100/1960» και καταργήθηκε με την παρ. 3 του άρθρου 29 του ν. 1027/1980 (Α΄ 49/26.2.1980) ως παράγραφος 7 του άρθρου 13 του ν. 4169/1961.] [Υποδιοικητής: Με την παρ. 1 του άρθρου 15 του ν. 1573/1985 (Α΄ 201/27.11.1985) συνιστάται στον Ο.Γ.Α. θέση υποδιοικητή, στην οποία διορίζεται με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση του Υπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, πρόσωπο με διοικητική πείρα και ειδική κατάρτιση σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης· ο υποδιοικητής μετέχει, όταν κρίνεται αναγκαίο, χωρίς ψήφο, στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. και στα λοιπά συλλογικά όργανα του Ο.Γ.Α. που προεδρεύει ο διοικητής, και οι αρμοδιότητές του κατανέμονται με απόφαση του διοικητή (παρ. 2). Ο νόμος ισχύει από 5.9.1985 (άρθρο 16).] [Δ.Σ. και θητεία: Με την παρ. 1 του άρθρου 37 του ν. 2676/1999 (Α΄ 1/5.1.1999) ο αριθμός των μελών των Διοικητικών Συμβουλίων των ασφαλιστικών οργανισμών αρμοδιότητας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ανακαθορίζεται με υπουργική απόφαση, χωρίς το όριο των εννέα (9) μελών για τους, μεταξύ άλλων, Ι.Κ.Α. και Ο.Γ.Α., και «καταργείται κάθε γενική και ειδική διάταξη που αναφέρεται στον αριθμό μελών και τη σύνθεση»· τα Δ.Σ. συνεχίζουν να λειτουργούν με την υφιστάμενη σύνθεση μέχρι τη συγκρότησή τους και στη νέα σύνθεση εκπροσωπούνται υποχρεωτικά οι ασφαλισμένοι και οι συνταξιούχοι. Η υπουργική απόφαση δεν έχει εντοπιστεί. Με την παρ. 3 του ίδιου άρθρου «Η θητεία των Διοικητών και Υποδιοικητών του Ι.Κ.Α. και του Ο.Γ.Α. [...] ορίζεται τριετής»· οι υπηρετούντες κατά τη δημοσίευση Διοικητές και Υποδιοικητές εξακολουθούν να ασκούν τα καθήκοντά τους μέχρι τη λήξη της θητείας για την οποία διορίστηκαν, και ένα (1) μήνα μετά την έναρξη ισχύος του νόμου λύεται η σχέση όσων δεν είχαν θητεία. Στην παρ. 5 του παρόντος άρθρου παρατίθεται η τριετής θητεία.] [Σύνθεση Δ.Σ.: Η παρ. 5 του άρθρου 180 του ν. 4261/2014 (Α΄ 107/5.5.2014) όρισε επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο του Ο.Γ.Α. και ότι «από την έναρξη ισχύος του παρόντος κάθε αντίθετη διάταξη που αναφέρεται στον αριθμό και τη σύνθεση των μελών του Δ.Σ. του ΟΓΑ καταργείται». Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΠΕΚΑ είναι από το 2018 εννεαμελές (παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 4520/2018), οπότε η σύνθεση αυτή έχει αντικατασταθεί.] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Κατά την παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018) όργανα διοίκησης του ΟΠΕΚΑ είναι το Διοικητικό Συμβούλιο και ο Διοικητής, όπως και στην παρ. 1 του παρόντος άρθρου. Οι παρ. 2 έως 5 (σύνθεση, διορισμός και θητεία του Δ.Σ., διορισμός, θητεία και αποδοχές του Διοικητή) ρυθμίζονται πλέον από τα άρθρα 5 (θέση Διοικητή και Υποδιοικητή, προσόντα, επιλογή κατά το ν. 4369/2016, τριετής θητεία, αποδοχές) και 6 (εννεαμελές Δ.Σ., διορισμός με απόφαση του Υπουργού με τριετή θητεία, παύση, αντικατάσταση μελών) του ν. 4520/2018. Κατά την παρ. 3 του άρθρου 50 του ίδιου νόμου «κάθε γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης περί ΟΓΑ νομοθεσίας που ρυθμίζει με διαφορετικό τρόπο θέματα του παρόντος ή αντίκειται στις διατάξεις του, καταργείται»· η κατάργηση συνάγεται από τη διάταξη αυτή και δεν αναγράφεται ανά παράγραφο, γι' αυτό το κείμενο των παρ. 2 έως 5 παρατίθεται ως ιστορικό. Η παρ. 6 (ευθύνη του Διοικητή και των μελών ως δημοσίου υπαλλήλου) δεν αντιστοιχεί σε ρύθμιση των άρθρων 5 έως 8 του ν. 4520/2018.]

Αρμοδιότητες — λειτουργία Διοικητικού Συμβουλίου

[Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Οι αρμοδιότητες και η λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου του ΟΠΕΚΑ ρυθμίζονται από το άρθρο 6 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018): αρμοδιότητες (παρ. 13), μεταβίβαση αρμοδιοτήτων (παρ. 14), ημερήσια διάταξη, συνεδριάσεις εκτός έδρας και τηλεδιάσκεψη (παρ. 15 έως 17), αποζημίωση μελών (παρ. 12), επιτροπές (παρ. 13 περ. ιδ΄). Κατά την παρ. 3 του άρθρου 50 «κάθε γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης περί ΟΓΑ νομοθεσίας που ρυθμίζει με διαφορετικό τρόπο θέματα του παρόντος ή αντίκειται στις διατάξεις του, καταργείται». Κατά την περ. ιε΄ της παρ. 13 του άρθρου 6 το Δ.Σ. ασκεί και «κάθε άλλη αρμοδιότητα που προβλέπεται από την κείμενη περί ΟΓΑ νομοθεσία και είναι συναφής με τους σκοπούς του ΟΠΕΚΑ»· η διατήρηση ισχύος κάθε επιμέρους αρμοδιότητας του παρόντος άρθρου δεν έχει εξακριβωθεί. Το κείμενο παρατίθεται με την επιφύλαξη της παρ. 3 του άρθρου 50 του ν. 4520/2018.]

Αρμοδιότητες Διοικητού

[Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Οι αρμοδιότητες του Διοικητή του ΟΠΕΚΑ ρυθμίζονται από το άρθρο 7 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018): δικαστική και εξώδικη εκπροσώπηση (παρ. 1 περ. η΄), δικαστική επιδίωξη και απόκρουση αξιώσεων (περ. θ΄), υπηρεσιακή κατάσταση και πειθαρχική ευθύνη του προσωπικού κατά το ν. 3528/2007 (περ. ε΄), κάθε άλλη αρμοδιότητα της περί ΟΓΑ νομοθεσίας συναφής με τους σκοπούς του ΟΠΕΚΑ (περ. ιγ΄). Τον Διοικητή απόντα, ελλείποντα ή κωλυόμενο αναπληρώνει ο Υποδιοικητής και, αν απουσιάζει ή κωλύεται και αυτός, ο αρχαιότερος Γενικός Διευθυντής (παρ. 2 του άρθρου 7 και παρ. 4 του άρθρου 5), και η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων ρυθμίζεται από την παρ. 3 του άρθρου 7· η νομική υποστήριξη και η δικαστική εκπροσώπηση του ΟΠΕΚΑ από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους ρυθμίζονται από το άρθρο 11, και η ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών από το άρθρο 45. Κατά την παρ. 3 του άρθρου 50 «κάθε γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης περί ΟΓΑ νομοθεσίας που ρυθμίζει με διαφορετικό τρόπο θέματα του παρόντος ή αντίκειται στις διατάξεις του, καταργείται»· η διατήρηση ισχύος κάθε επιμέρους περίπτωσης του παρόντος άρθρου δεν έχει εξακριβωθεί. Για το τελευταίο εδάφιο της περ. α΄ της παρ. 1 (δήλωση του άρθρου 985 ΚΠολΔ και του άρθρου 32 ΚΕΔΕ, ν. 4261/2014) δεν εντοπίστηκε αντίστοιχη ρύθμιση στα άρθρα 5 έως 8 και 11 του ν. 4520/2018. Το κείμενο παρατίθεται με την επιφύλαξη της παρ. 3 του άρθρου 50 του ν. 4520/2018.]

Διοικητική οργάνωσις - προσωπικόν

[Παρ. 4: Η δεύτερη περίοδος της παρ. 4 καταργήθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 8 του ν.δ. 4575/1966 (Α΄ 227/5.11.1966)· η επόμενη περίοδος «Ομοίως δεν έχουν εφαρμογήν ...» διατηρείται όπως τυπώθηκε.] [Προσωπικό και ειδική νομοθεσία: Με το άρθρο 1 του ν. 799/1978 (Α΄ 117/28.7.1978) εφαρμόζονται αναλόγως στους μόνιμους τακτικούς υπαλλήλους του Ο.Γ.Α. οι παρ. 1 και 2 του άρθρου 39 και το άρθρο 40 του ν. 22/1975, και οι μόνιμοι τακτικοί υπάλληλοι που μετατάχθηκαν κατά το άρθρο 10 του ν.δ. 4435/1964 και το άρθρο 9 του ν.δ. 4575/1966 και είχαν συμπληρώσει τριακονταπενταετή συνολική πραγματική υπηρεσία απολύονται αυτοδικαίως από την 1η του επομένου της ισχύος του μήνα, εφόσον δικαιούνται κύρια σύνταξη από τον Ο.Γ.Α. ή λαμβάνουν κύρια και επικουρική σύνταξη από Ταμείο, με δικαίωμα αποζημίωσης. Με το άρθρο 2 του ίδιου νόμου «Αι διατάξεις εν γένει της περί ΟΓΑ κειμένης νομοθεσίας, ως ειδικαί, κατισχύουν πάσης άλλης διατάξεως». Η ισχύς των διατάξεων αυτών μετά το ν. 4387/2016 και το άρθρο 50 παρ. 3 του ν. 4520/2018 δεν έχει εξακριβωθεί.] [Αυθεντική ερμηνεία: Με το άρθρο 7 του ν. 826/1978 (Α΄ 194/18.11.1978) ερμηνεύθηκε αυθεντικά ότι ως ειδική νομοθεσία που κατισχύει κατά το άρθρο 2 του ν. 799/1978 νοούνται και τα άρθρα 16 και 19 του ν. 4169/1961, ως ετροποποιήθησαν με την παρ. 1 του άρθρου 8 του ν.δ. 4575/1966 και την παρ. 1 του άρθρου 36 του ν.δ. 1/1968 (βλ. σημείωση στο άρθρο 19).] [Παρ. 12: Η δεύτερη περίπτωση της παραγράφου (δεύτερη και τρίτη περίοδος του κειμένου της παρ. 12 του ν. 1140/1981) αντικαταστάθηκε με το άρθρο 6 του ν. 1393/1983 (Α΄ 126/15.9.1983) και στο τέλος της παραγράφου προστέθηκαν εδάφια για την εφάπαξ αποζημίωση ανταποκριτών με το άρθρο 17 του ν. 2150/1993 (Α΄ 98/16.6.1993). Η φράση «κατά την έναρξη της ισχύος του παρόντος» του τρίτου προστιθέμενου εδαφίου περιλαμβάνεται στην τροποποίηση του ν. 2150/1993 και ο χρόνος στον οποίο αναφέρεται δεν ορίζεται ρητά· ο ν. 2150/1993 ισχύει από τη δημοσίευσή του (16.6.1993), εκτός αν ορίζεται άλλως στις επιμέρους διατάξεις (άρθρο 20).] [Ειδική νομοθεσία: Με το άρθρο 9 του ν. 2297/1995 (Α΄ 50/8.3.1995) ορίστηκε ότι «Οι διατάξεις του άρθρου 2 του ν. 799/1978 (ΦΕΚ 117 Α΄), όπως αυθεντικώς ερμηνεύτηκαν με το άρθρο 7 του ν. 826/1978 (ΦΕΚ 194 Α΄), ως ειδικές, θεωρούνται μηδέποτε καταργηθείσες και εξακολουθούν να ισχύουν, επιφυλασσομένης σε κάθε περίπτωση της ισχύος των διατάξεων για τις προσλήψεις του ν. 2190/1994, όπως ισχύει».] [Παρ. 8: Κατά την περ. στ΄ της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 4019/2011 (Α΄ 216/30.9.2011) οι διατάξεις της παρ. 8 του παρόντος άρθρου «παραμένουν σε ισχύ ως προς τις παροχές σε χρήμα και μετά την ένταξη στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. του Κλάδου Υγείας του Οργανισμού ως προς τις παροχές σε είδος» (παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 3918/2011, Α΄ 31).] [Ανταποκριτές: Κατά την παρ. 4 του άρθρου 69Γ του ν. 4387/2016 (Α΄ 85/12.5.2016), όπως ισχύει, οι ανταποκριτές του Ο.Γ.Α. που προβλέπονται από την παρ. 12 του παρόντος άρθρου συνεχίζουν να ασκούν τις αρμοδιότητές τους για θέματα ασφάλισης, συνταξιοδότησης και παροχών των προσώπων του άρθρου 40, κατ' εντολή και για λογαριασμό του Ε.Φ.Κ.Α., μέχρι τη δημοσίευση της απόφασης του Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας των Περιφερειακών Υπηρεσιών Συντονισμού και Υποστήριξης (ΠΥΣΥ) και των Τοπικών Υπηρεσιών του Ε.Φ.Κ.Α. (άρθρο 87 του π.δ. 8/2019, Α΄ 8), και η αποζημίωσή τους βαρύνει τον προϋπολογισμό του Ε.Φ.Κ.Α. Η έκδοση της απόφασης αυτής δεν έχει εξακριβωθεί.] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Η οργάνωση και το προσωπικό του ΟΠΕΚΑ ρυθμίζονται από τα άρθρα 9 έως 14, 34 και 50 παρ. 1 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018): υπηρεσίες Κεντρικής Υπηρεσίας και Περιφερειακών Διευθύνσεων (άρθρα 13 και 14), 383 οργανικές θέσεις (άρθρο 34), προσωπικό ΟΓΑ ως προσωπικό του ΟΠΕΚΑ υπαγόμενο στο ν. 3528/2007 (άρθρο 9 παρ. 1, 2 και 4), νομική υποστήριξη από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (άρθρο 11), και τα άρθρα 13 έως 42 συνιστούν τον Οργανισμό του ΟΠΕΚΑ (άρθρο 50 παρ. 1). Κατά την παρ. 3 του άρθρου 50 «κάθε γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης περί ΟΓΑ νομοθεσίας που ρυθμίζει με διαφορετικό τρόπο θέματα του παρόντος ή αντίκειται στις διατάξεις του, καταργείται»· οι παρ. 1 έως 6 του παρόντος άρθρου παρατίθενται ως ιστορικό, ενώ η έκταση της κατάργησης στις παρ. 7 έως 13 δεν έχει εξακριβωθεί. Η αποζημίωση των ανταποκριτών της παρ. 12 βαρύνει τον προϋπολογισμό του Ε.Φ.Κ.Α. (παρ. 4 του άρθρου 69Γ του ν. 4387/2016, όπως ισχύει).]

Διαχείρισις και έλεγχος

[Κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής: Ο κλάδος ασφάλισης γεωργικής παραγωγής του Ο.Γ.Α. καταργείται με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 1790/1988 (Α΄ 134/20.6.1988) και τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του μεταβιβάζονται στον ΕΛ.Γ.Α. (παρ. 6 του ίδιου άρθρου) από την έναρξη ισχύος των διατάξεων αυτών. Κατά το άρθρο 22 του ν. 1790/1988 «Οι διατάξεις του παρόντος νόμου τίθενται σε ισχύ με αποφάσεις του Υπουργού Γεωργίας που εκδίδονται εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»· οι αποφάσεις αυτές δεν έχουν εντοπιστεί, και η κατάργηση και η μεταβίβαση ισχύουν από τη θέση σε ισχύ των αντίστοιχων διατάξεων με αυτές.] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Η οικονομική διαχείριση και ο έλεγχος του ΟΠΕΚΑ ρυθμίζονται από τα άρθρα 2, 3, 43 και 44 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018): Λογαριασμός Προνοιακών Παροχών και Κοινωνικών Υπηρεσιών και Λογαριασμός Αγροτικής Εστίας με χωριστούς προϋπολογισμούς (άρθρα 2 και 43 παρ. 4), πόροι (άρθρο 3), Κανονισμός Οικονομικής Οργάνωσης και Λογιστικής Λειτουργίας με κοινή απόφαση (άρθρο 43 παρ. 1), διαχειρίστρια τράπεζα (παρ. 7), ετήσιος έλεγχος από ορκωτούς λογιστές και έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου (παρ. 8 και 9). Μέχρι την έκδοση του Κανονισμού εφαρμόζεται ο Κανονισμός Οικονομικής Διαχείρισης και Λογιστικού του ΟΓΑ (70031/395/1966, Β΄ 200), εφόσον δεν αντίκειται στο ν. 4520/2018 (άρθρο 44 παρ. 1). Κατά την παρ. 3 του άρθρου 50 «κάθε γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης περί ΟΓΑ νομοθεσίας που ρυθμίζει με διαφορετικό τρόπο θέματα του παρόντος ή αντίκειται στις διατάξεις του, καταργείται»· η έκταση της κατάργησης ανά παράγραφο του παρόντος άρθρου δεν έχει εξακριβωθεί. Το κείμενο παρατίθεται με την επιφύλαξη της παρ. 3 του άρθρου 50 του ν. 4520/2018.]

Προνόμια και ατέλειαι

[Τέλη κυκλοφορίας: Με το στοιχείο 8 του άρθρου 5 του ν. 2459/1997 (Α΄ 17/18.2.1997) καταργήθηκε από 1.1.1998 η απαλλαγή από τέλη κυκλοφορίας που προβλεπόταν από την παράγραφο 1 του άρθρου 18 του ν. 4169/1961.] [Αυθεντική ερμηνεία: Κατά την παρ. 4 του άρθρου 29 του ν. 3232/2004 (Α΄ 48/12.2.2004), «η έννοια της διατάξεως της παραγράφου 1 του άρθρου 18 του Ν. 4169/1961 είναι ότι ο Ο.Γ.Α. απολαύει ανεξαιρέτως όλων των ατελειών και ουσιαστικών προνομίων, ως εάν να είναι το ίδιο το Δημόσιο».] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Κατά την παρ. 5 του άρθρου 11 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018) ο ΟΠΕΚΑ «έχει τα ουσιαστικά, δικονομικά και οικονομικά προνόμια του Δημοσίου και απαλλάσσεται από κάθε τέλος, φόρο, παράβολο και κράτηση για την παράσταση και εκπροσώπησή του ενώπιον παντός Δικαστηρίου και Αρχής, καθώς και για την άσκηση οποιουδήποτε ενδίκου βοηθήματος και μέσου ή άλλης διαδικαστικής πράξης ενώπιον τούτων». Η σχέση της ρύθμισης αυτής με την παρ. 1 του παρόντος άρθρου δεν έχει εξακριβωθεί.]

Εποπτεία

[Εποπτεία: Οι εγκρίσεις των κανονισμών και αποφάσεων του παρόντος άρθρου παρέχονται κατά το κείμενο από τον Υπουργό Γεωργίας (και τον Υπουργό Οικονομικών). Η εποπτεία των φορέων κοινωνικής ασφαλίσεως και οι αρμοδιότητες του Τμήματος Γεωργικών Ασφαλίσεων του Υπουργείου Γεωργίας υπήχθησαν στο Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών με την παρ. 7 του άρθρου 36 του ν.δ. 1/1968 (Α΄ 270/21.11.1968), η οποία προβλέπει και ότι «Οι κανονισμοί ασφαλίσεως υπό του Ο.Γ.Α. της Γεωργικής Παραγωγής κατά χαλάζης και παγετού εγκρίνονται διά κοινής αποφάσεως των Υπουργών Κοινωνικών Υπηρεσιών και Γεωργίας». Η σημερινή αρμόδια αρχή έγκρισης δεν έχει εξακριβωθεί.] [Αυθεντική ερμηνεία: Με το άρθρο 7 του ν. 826/1978 (Α΄ 194/18.11.1978) ορίστηκε ότι «Η αληθής έννοια του άρθρου 2 του ν. 799/1978 είναι ότι ως ειδική νομοθεσία και κατισχύουσα πάσης άλλης διατάξεως, νοούνται και τα άρθρα 16 και 19 του ν. 4169/1961, ως ταύτα ετροποποιήθησαν μεταγενεστέρως διά της παραγράφου 1 του άρθρου 8 του Ν.Δ/τος 4575/1966 και της παραγράφου 1 του άρθρου 36 του Ν.Δ/τος 1/1968.» Η παρ. 1 του άρθρου 36 του ν.δ. 1/1968 έχει στο ΦΕΚ ως αντικείμενο τη μεταφορά Διευθύνσεων στο Υπουργείο Προεδρίας Κυβερνήσεως· η μεταφορά της εποπτείας των ασφαλιστικών φορέων ρυθμίζεται στην παρ. 7 του ίδιου άρθρου.] [Ο.Π.Ε.Κ.Α.: Κατά την παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4520/2018 (Α΄ 30/22.2.2018) ο ΟΠΕΚΑ «τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης». Οι εγκρίσεις κανονισμών και αποφάσεων των παρ. 1 έως 4 από τον Υπουργό Γεωργίας ισχύουν με την επιφύλαξη των ρυθμίσεων του ν. 4520/2018 (π.χ. άρθρα 4 παρ. 2 και 43 παρ. 1, όπου οι σχετικές αποφάσεις εκδίδονται από τον Υπουργό Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ή με κοινή απόφαση)· η έκταση της αντικατάστασης του Υπουργού Γεωργίας δεν έχει εξακριβωθεί.]

Προστασία παροχών

[Ε.Φ.Κ.Α.: Από 1.1.2017 ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 εντάχθηκε στον Ε.Φ.Κ.Α., που κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός του (άρθρα 51 παρ. 1 και 53 παρ. 1 Ε α΄ του ν. 4387/2016, Α΄ 85/12.5.2016)· οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του ν. 4169/1961, όπως ισχύουν, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016 (άρθρο 55 παρ. 2). Ο Ε.Φ.Κ.Α. είναι οιονεί καθολικός διάδοχος του Κλάδου ως προς τις ασφαλιστικές αρμοδιότητες· η αντίστοιχη ανάγνωση των αναφορών του παρόντος άρθρου στον Ο.Γ.Α. προκύπτει από τη διαδοχή αυτή και δεν ορίζεται ρητά.]

Κυρώσεις

Καταβολαί εισφορών και συντάξεων

[Επέκταση και έναρξη ισχύος: Οι διατάξεις της παρ. 4 εφαρμόζονται αναλόγως α) από 1.1.1965 και στους αλιείς που δεν υπάγονται στην ασφάλιση άλλου φορέα, κατά τα οριζόμενα με κανονισμό εγκρινόμενο με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας (παρ. 1 του άρθρου 11 του ν.δ. 4435/1964, Α΄ 217/12.11.1964) και β) από 1.1.1966 και στους Έλληνες το γένος αλλοδαπής ή ακαθορίστου υπηκοότητας (παρ. 1 του άρθρου 2 του ν.δ. 4575/1966, Α΄ 227/5.11.1966). Κατά την παρ. 12 της υπ' αριθ. 2/2.1.1962 Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου (Α΄ 11/24.1.1962), που κυρώθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 1 του ν.δ. 4575/1966, οι διατάξεις του άρθρου 8 τίθενται σε ισχύ από 1.1.1963 αντί της 1.1.1962 (παρ. 5), και στο πρώτο εδάφιο της παρ. 6 η φράση «από 1ης Ιανουαρίου 1962» αντικαταστάθηκε με τη φράση «από 1ης Ιανουαρίου 1963».] [Ε.Φ.Κ.Α.: Από 1.1.2017 ο Κλάδος Υποχρεωτικής Ασφάλισης του ν. 4169/1961 εντάχθηκε στον Ε.Φ.Κ.Α., που κατέστη οιονεί καθολικός διάδοχός του (άρθρα 51 παρ. 1 και 53 παρ. 1 Ε α΄ του ν. 4387/2016, Α΄ 85/12.5.2016)· οι ασφαλισμένοι εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του ν. 4169/1961, όπως ισχύουν, εκτός όσων ορίζει ειδικά ο ν. 4387/2016 (άρθρο 55 παρ. 2). Ο Ε.Φ.Κ.Α. είναι οιονεί καθολικός διάδοχος του Κλάδου ως προς τις ασφαλιστικές αρμοδιότητες· η αντίστοιχη ανάγνωση των αναφορών του παρόντος άρθρου στον Ο.Γ.Α. προκύπτει από τη διαδοχή αυτή και δεν ορίζεται ρητά.]

Ρύθμισις θεμάτων ιατρικής περιθάλψεως

[Ε.Ο.Π.Υ.Υ.: Με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 3918/2011 (Α΄ 31/2.3.2011) ο Κλάδος Υγείας του Ο.Γ.Α. μεταφέρθηκε και εντάχθηκε στον Εθνικό Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) ως προς τις παροχές σε είδος. Οι αναφορές του παρόντος άρθρου στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και στο ν. 3487/1955 για την παροχή της περίθαλψης ασθενείας του άρθρου 7 παρ. 1 διαβάζονται με την επιφύλαξη της μεταφοράς αυτής· η έκταση της αντικατάστασης δεν έχει εξακριβωθεί.]

Εξουσιοδοτήσεις