Μέμψη άστοργης δωρεάς ΑΚ 1831 — συμπλήρωση νόμιμης μοίρας

Δημιουργία έρευνας:

Η περίπτωση που περιγράφετε καλύπτεται αρκετά σαφώς από τις διατάξεις για τη νόμιμη μοίρα και τη μέμψη άστοργης δωρεάς.

Κύρια νομική θέση:
Όταν ο κληρονομούμενος έχει μεταβιβάσει εν ζωή με γονική παροχή περιουσιακό στοιχείο σε ένα τέκνο, η παροχή αυτή συνυπολογίζεται, κατ’ αρχήν, στην πλασματική κληρονομία για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας του άλλου τέκνου, σύμφωνα με το ΑΚ Άρθρο 1831. Αν η υπάρχουσα κληρονομία δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα, η δωρεά μπορεί να ανατραπεί κατά το αναγκαίο μέρος, σύμφωνα με το ΑΚ Άρθρο 1835 και ΑΚ Άρθρο 1836.

Στη δική σας υπόθεση, με τα δεδομένα που δίνετε, το άλλο τέκνο έχει κατ’ αρχήν ισχυρή βάση για αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς, εφόσον η γονική παροχή λογίζεται ως δωρεά κατά το ΑΚ Άρθρο 1509 ή κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Νομικό πλαίσιο

  • ΑΚ Άρθρο 1825: τα τέκνα που θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας, η οποία είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας.
  • ΑΚ Άρθρο 1827: αν στον μεριδούχο έχει καταλειφθεί λιγότερο από τη νόμιμη μοίρα, έχει δικαίωμα για το μέρος που λείπει.
  • ΑΚ Άρθρο 1831: για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας προστίθενται στην κληρονομία οι παροχές χωρίς αντάλλαγμα προς μεριδούχο, με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο της παροχής.
  • ΑΚ Άρθρο 1834: αν υπάρχουν περισσότεροι κατιόντες και συντρέχει περίπτωση συνεισφοράς, η νόμιμη μοίρα προσδιορίζεται με βάση την εξ αδιαθέτου μερίδα με συνυπολογισμό της συνεισφοράς.
  • ΑΚ Άρθρο 1835: κάθε δωρεά εν ζωή που υπολογίζεται στην κληρονομία μπορεί να ανατραπεί, εφόσον η υπάρχουσα κληρονομία δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα.
  • ΑΚ Άρθρο 1836: η αγωγή ασκείται κατά του δωρεοδόχου για να ανατραπεί η δωρεά κατά το μέρος που λείπει από τη νόμιμη μοίρα· ο δωρεοδόχος μπορεί να αποφύγει την ανατροπή καταβάλλοντας το ισάξιο· η αγωγή παραγράφεται δύο χρόνια μετά τον θάνατο.
  • ΑΚ Άρθρο 1509: η γονική παροχή αποτελεί δωρεά μόνο κατά το ποσό που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Υπολογισμός με βάση τα δεδομένα σας

Αν υποτεθεί ότι υπάρχουν δύο τέκνα και δεν τίθεται άλλο ζήτημα (σύζυγος, άλλοι μεριδούχοι, χρέη, δαπάνες κηδείας κ.λπ.), τότε:

1. Πραγματική κληρονομία: 18.000 €
2. Γονική παροχή: 320.000 €
3. Πλασματική κληρονομία κατά ΑΚ Άρθρο 1831: 338.000 €
4. Εξ αδιαθέτου μερίδα κάθε τέκνου: 169.000 €
5. Νόμιμη μοίρα κάθε τέκνου κατά ΑΚ Άρθρο 1825: 84.500 €

Αν το ζημιωθέν τέκνο δεν έχει λάβει άλλη παροχή, τότε από την πραγματική κληρονομία, με βάση τη λογική που ακολουθεί η ΑΠ 7/2024, πρέπει να εξεταστεί αν το δωρεοδόχο τέκνο δικαιούται μερίδιο από τα 18.000 € ή αν αυτά περιέρχονται ολόκληρα στο άλλο τέκνο για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας.

Η ΑΠ 7/2024 δέχθηκε ότι όταν η αξία της συνεισενεκτέας παροχής προς τον δωρεοδόχο υπερβαίνει το ποσό που αντιστοιχεί στο κληρονομικό του δικαίωμα, αυτός δεν δικαιούται μερίδιο από την πραγματική κληρονομία, η οποία περιέρχεται ολόκληρη στον άλλο μεριδούχο για τον υπολογισμό του ελλείμματος.

Με αναλογική εφαρμογή της ίδιας μεθόδου εδώ:

  • η παροχή προς το δωρεοδόχο τέκνο είναι 320.000 €
  • το κληρονομικό του δικαίωμα επί της πλασματικής κληρονομίας είναι 169.000 €

Εφόσον η παροχή υπερβαίνει το κληρονομικό του δικαίωμα, το άλλο τέκνο μπορεί να υποστηρίξει ότι ολόκληρα τα 18.000 € της πραγματικής κληρονομίας πρέπει να ληφθούν υπέρ αυτού για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας.

Άρα το έλλειμμα της νόμιμης μοίρας του είναι:

84.500 € - 18.000 € = 66.500 €

Το ποσό αυτό είναι, κατ’ αρχήν, το μέτρο της ανατροπής ή της καταβολής ισαξίου κατά ΑΚ Άρθρο 1836.

Αν ζητηθεί ποσοστό ανατροπής επί του δωρηθέντος ακινήτου:

66.500 / 320.000 = 20,78% περίπου

Κρίσιμη νομολογία

Ενισχυτικά

ΑΠ 7/2024
Έκρινε ότι όταν η παροχή προς τον δωρεοδόχο μεριδούχο υπερβαίνει το κληρονομικό του δικαίωμα, αυτός δεν λαμβάνει μερίδιο από την πραγματική κληρονομία και το ποσοστό ανατροπής υπολογίζεται αφού η πραγματική κληρονομία αποδοθεί ολόκληρη στον ζημιωθέντα μεριδούχο.
Εφαρμογή εδώ: είναι η ισχυρότερη απόφαση για τον τρόπο υπολογισμού του ελλείμματος.

ΑΠ 135/2017
Δέχεται ότι η γονική παροχή προς μεριδούχο συνυπολογίζεται στην πλασματική κληρονομική ομάδα για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας άλλου μεριδούχου.
Εφαρμογή εδώ: ενισχύει ότι το διαμέρισμα των 320.000 € πρέπει να προστεθεί στην κληρονομία για τον υπολογισμό.

ΑΠ 393/2018
Δέχεται ότι γονική παροχή προς νόμιμο μεριδούχο, ακόμη και προγενέστερη της δεκαετίας, υπολογίζεται για την εξεύρεση της νόμιμης μοίρας και υπόκειται σε μέμψη, όταν δεν συνέτρεχε η ανάγκη του ΑΚ Άρθρο 1509 και υπερβαίνει το μέτρο των περιστάσεων.
Εφαρμογή εδώ: πολύ χρήσιμη αν ο εναγόμενος ισχυριστεί ότι η γονική παροχή δεν ήταν δωρεά αλλά επιτρεπτή οικογενειακή ενίσχυση.

ΑΠ 23/2015
Δέχεται ότι γονικές παροχές που δεν εξυπηρετούν τους σκοπούς του ΑΚ Άρθρο 1509 ή υπερβαίνουν το μέτρο των περιστάσεων λογίζονται ως δωρεές και δύνανται να ανατραπούν.
Εφαρμογή εδώ: χρήσιμη για να θεμελιωθεί ότι η παροχή των 320.000 € είναι δωρεά υποκείμενη σε μέμψη.

ΑΠ 2180/2014
Δέχεται ότι για το ορισμένο της αγωγής αρκεί ο προσδιορισμός της αξίας του δωρηθέντος κατά τον χρόνο της παροχής και ότι η γονική παροχή υπόκειται σε μέμψη κατά το υπερβάλλον του μέτρου των περιστάσεων.
Εφαρμογή εδώ: χρήσιμη για τη σύνταξη του δικογράφου.

ΑΠ 1227/2022
Έκρινε ότι στην αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς αναγκαίο στοιχείο είναι η αξία του δωρηθέντος κατά τον χρόνο της δωρεάς, όχι κατ’ ανάγκην ο ακριβής χρόνος μεταβίβασης ως στοιχείο του ορισμένου.
Εφαρμογή εδώ: ενισχύει το ορισμένο της αγωγής, εφόσον αναφέρεται η αξία των 320.000 € κατά τον χρόνο της παροχής.

Πιθανή αντίρρηση του αντιδίκου

ΑΠ 307/2019
Έκρινε ότι γονική παροχή που δεν υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις κατά το ΑΚ Άρθρο 1509 δεν αποτελεί δωρεά και δεν υπόκειται σε μέμψη.
Αντίκρουση: η απόφαση αυτή δεν αποκλείει τη μέμψη γενικά, αλλά μόνο όταν αποδεικνύεται ότι η παροχή ήταν εντός του μέτρου των περιστάσεων. Άρα το κρίσιμο αποδεικτικό πεδίο είναι η οικονομική, οικογενειακή και κοινωνική κατάσταση πατέρα και τέκνων κατά τον χρόνο της παροχής.

ΑΠ 1732/2014
Έκρινε ότι δωρεά μπορεί να εξαιρείται όταν έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον.
Αντίκρουση: απαιτούνται ειδικές περιστάσεις ηθικής ανταμοιβής, όπως στην απόφαση εκείνη, όπου ο δωρεοδόχος στήριζε οικονομικά την οικογένεια σε περίοδο δεινών συνθηκών.

Προτεινόμενη επιχειρηματολογία

1. Συνυπολογισμός της γονικής παροχής
Να προβληθεί ότι το διαμέρισμα αξίας 320.000 € προστίθεται στην κληρονομία κατά ΑΚ Άρθρο 1831, επειδή πρόκειται για παροχή χωρίς αντάλλαγμα προς μεριδούχο τέκνο.
Στήριξη: ΑΠ 135/2017, ΑΠ 393/2018, ΑΠ 23/2015.

2. Υπολογισμός νόμιμης μοίρας
Με δύο τέκνα, η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος είναι 84.500 € κατά ΑΚ Άρθρο 1825 και ΑΚ Άρθρο 1827.

3. Ολόκληρη η πραγματική κληρονομία υπέρ του ζημιωθέντος τέκνου
Να προβληθεί, με βάση ΑΠ 7/2024, ότι επειδή ο δωρεοδόχος έχει ήδη λάβει 320.000 €, δηλαδή περισσότερο από το κληρονομικό του δικαίωμα, δεν δικαιούται μερίδιο από τα 18.000 € της πραγματικής κληρονομίας.

4. Ανατροπή κατά το αναγκαίο μέρος
Να ζητηθεί ανατροπή της δωρεάς κατά το μέρος που λείπει από τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή κατά 66.500 € ή κατά ποσοστό περίπου 20,78% του ακινήτου, σύμφωνα με ΑΚ Άρθρο 1835 και ΑΚ Άρθρο 1836.

5. Επικουρικά: καταβολή ισαξίου
Να ληφθεί υπόψη ότι ο δωρεοδόχος μπορεί να αποφύγει την ανατροπή καταβάλλοντας το ισάξιο κατά ΑΚ Άρθρο 1836.
Κατά ΑΠ 700/2022, αν επιλέξει την καταβολή του ισαξίου, δεν οφείλονται τόκοι υπερημερίας λόγω μη ανατροπής της δωρεάς.

Νομολογιακή ισχύς

Παγία, ως προς τα βασικά σημεία:

  • συνυπολογισμός γονικής παροχής στη νόμιμη μοίρα: ΑΠ 135/2017, ΑΠ 393/2018, ΑΠ 23/2015
  • δυνατότητα μέμψης όταν δεν επαρκεί η πραγματική κληρονομία: ΑΠ 7/2024, ΑΠ 2180/2014, ΑΠ 500/2014
  • κρίσιμο ζήτημα παραμένει το αν η γονική παροχή είναι πράγματι δωρεά κατά το ΑΚ Άρθρο 1509 ή εντός του επιτρεπτού μέτρου: ΑΠ 307/2019, ΑΠ 453/2021

Πρακτικές συστάσεις

1. Να ελεγχθεί πρώτα το άρθρο 1509 ΑΚ:
Το κεντρικό αμυντικό επιχείρημα του δωρεοδόχου θα είναι ότι η γονική παροχή δεν ήταν δωρεά ή δεν υπερέβη το μέτρο των περιστάσεων.

2. Να αποδειχθούν συγκεκριμένα περιστατικά κατά τον χρόνο της παροχής:

  • οικονομική κατάσταση του πατέρα,
  • οικονομική και οικογενειακή κατάσταση και των δύο τέκνων,
  • αν υπήρχε ανάγκη στέγασης, επαγγελματικής αποκατάστασης ή οικογενειακής αυτοτέλειας του δωρεοδόχου,
  • αν ο πατέρας διατήρησε ή όχι επαρκή λοιπή περιουσία.

3. Στο δικόγραφο να αναφερθούν ρητά:

  • η αξία του δωρηθέντος κατά τον χρόνο της παροχής: 320.000 €,
  • η αξία της πραγματικής κληρονομίας: 18.000 €,
  • ο υπολογισμός της πλασματικής κληρονομίας,
  • το ακριβές έλλειμμα της νόμιμης μοίρας,
  • αίτημα ανατροπής κατά ποσοστό περίπου 20,78% ή επικουρικά καταβολής ισαξίου.

4. Να επικληθεί πρώτα η ΑΠ 7/2024 για τον τρόπο υπολογισμού και αμέσως μετά οι ΑΠ 23/2015, ΑΠ 393/2018, ΑΠ 135/2017 για τον χαρακτηρισμό της γονικής παροχής ως δωρεά υποκείμενης σε μέμψη.

5. Να τηρηθεί η διετής παραγραφή του ΑΚ Άρθρο 1836 από τον θάνατο του κληρονομουμένου.

Οι απαντήσεις παράγονται με τεχνητή νοημοσύνη και ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Επαληθεύστε τις παραπομπές πριν από κάθε χρήση.

ΑΚ Άρθρο 1835

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 97.2%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1835: Μέμψη άστοργης δωρεάς Κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου, η οποία κατά το άρθρο 1831 υπολογίζεται στην κληρονομία, μπορεί να ανατραπεί εφόσον η κληρονομία που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα. Αν έγιναν διαδοχικές δωρεές, η προηγούμενη είναι δυνατόν να προσβληθεί εφόσον δεν επαρκεί η ανατροπή της μεταγενέστερης.
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1831

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 96.0%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1831: Προσδιορισμός της κληρονομίας "Ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας γίνεται με βάση την κατάσταση και την αξία της κληρονομίας κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, αφού αφαιρεθούν τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας του και της απογραφής της κληρονομίας. Στην κληρονομία προσθέτονται, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο και επίσης οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των γονέων δεν συνυπολογίζεται ό,τι περιέρχεται ως εξαίρετο, σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1820, στο σύζυγο που επιζεί".
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1827

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 94.5%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1827: Συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας Αν στο μεριδούχο έχει καταλειφθεί λιγότερο από τη νόμιμη μοίρα, το δικαίωμά του υπάρχει για το μέρος που λείπει.
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1825

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 91.0%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1825: Ποσοστό Οι κατιόντες και οι γονείς του κληρονομουμένου, καθώς και ο σύζυγος που επιζεί, οι οποίοι θα είχαν κληθεί ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομία. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας. Ο μεριδούχος κατά το ποσοστό αυτό μετέχει ως κληρονόμος.
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1834

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 91.4%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1834: Υπολογισμός σε περίπτωση συνεισφοράς "Αν, εφόσον υπάρχουν περισσότεροι κατιόντες, συντρέχει στην εξ αδιαθέτου διαδοχή περίπτωση συνεισφοράς, η νόμιμη μοίρα για τον κάθε κατιόντα προσδιορίζεται με βάση την εξ αδιαθέτου μερίδα που θα περιερχόταν σ' αυτόν, με συνυπολογισμό και της συνεισφοράς. Ο διαθέτης δεν μπορεί να αποκλείσει τον τρόπο αυτόν υπολογισμού για οποιαδήποτε παροχή του άρθρου 1895, ώστε να ζημιωθεί ο μεριδούχος. Η παροχή που λαμβάνεται υπόψη κατά την προηγούμενη παράγραφο, όταν πρέπει και να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα σύμφωνα με το άρθρο 1833, καταλογίζεται σ' αυτήν για τη μισή της μόνο αξία".
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1836

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 93.7%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1836: Την αγωγή ασκούν ο μεριδούχος ή οι διάδοχοί του μόνο κατά του δωρεοδόχου ή των κληρονόμων του, για να ανατραπεί η δωρεά κατά το μέρος που λείπει από τη νόμιμη μοίρα. Ο δωρεοδόχος μπορεί να αποφύγει την ανατροπή καταβάλλοντας το ισάξιο εκείνου που λείπει. Η αγωγή παραγράφεται δύο χρόνια μετά το θάνατο του κληρονομουμένου.
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΚ Άρθρο 1509

Αστικός Κώδικας
Σχετικότητα 91.5%
Κείμενο Άρθρου
ΑΚ Άρθρο 1509: Παροχές των γονέων προς τα τέκνα τους Η παροχή περιουσίας στο τέκνο από οποιονδήποτε γονέα του, είτε για τη δημιουργία ή τη διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας είτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος, αποτελεί δωρεά μόνο ως προς το ποσόν που υπερβαίνει το μέτρο το οποίο επιβάλλουν οι περιστάσεις. Η ευθύνη όμως απέναντι στο τέκνο, εκείνου που έκανε την παροχή, για πραγματικά ή νομικά ελαττώματα του πράγματος, κρίνεται πάντοτε κατά τις διατάξεις για την ευθύνη του δωρητή.
Κώδικας
Αστικός Κώδικας
Άνοιγμα άρθρου

ΑΠ 7/2024

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2024Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 97.1%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενη, συνταξιούχος ΟΓΑ με μηνιαία σύνταξη 600 ευρώ, απεβίωσε στις 24-2-2012 αφήνοντας δύο τέκνα ως εξ αδιαθέτου κληρονόμους. Η πραγματική κληρονομιαία περιουσία αποτελείτο από ελαιοπερίβολο εμβαδού τεσσάρων στρεμμάτων με πενήντα ελαιόδεντρα, εμπορικής αξίας 6.265 ευρώ κατά τον χρόνο θανάτου της. Με συμβόλαιο γονικής παροχής είχε μεταβιβάσει στην κόρη της κατά ψιλή κυριότητα οικόπεδο εμβαδού 1.388,38 τ.μ. με εντός αυτού οικία επιφάνειας 54,56 τ.μ., παρακρατώντας την εφ' όρου ζωής επικαρπία, αξίας ψιλής κυριότητας 26.967 ευρώ κατά τον χρόνο μεταβίβασης. Η κόρη ήταν μόνιμη δημοτική υπάλληλος από το 1995 με μηνιαίες αποδοχές 1.000 ευρώ, έγγαμη με δύο τέκνα, με δική της μόνιμη κατοικία και άλλο ακίνητο από προίκα αξίας 250.000 δραχμών. Ο γιος ήταν εποχικός πυροσβέστης με μηνιαίες αποδοχές 750 ευρώ, πατέρας τεσσάρων ανήλικων τέκνων, με ενυπόθηκο δάνειο 13.000.000 δραχμών για αγορά διαμερίσματος, καταβάλλοντας εξαμηνιαίες δόσεις 760 ευρώ.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1835 ΑΚ προβλέπει ότι κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου μπορεί να ανατραπεί, εφόσον η κληρονομία που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα. Κατά τα άρθρα 1825, 1827, 1831 και 1834 ΑΚ, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας λαμβάνεται ως βάση η κατάσταση και η αξία της κληρονομίας κατά το χρόνο θανάτου, αφαιρούνται τα χρέη και προστίθενται λογιστικά οι παροχές χωρίς αντάλλαγμα με την αξία του χρόνου πραγματοποίησής τους. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η πραγματική κληρονομία ανερχόταν σε 6.265 ευρώ, η γονική παροχή-δωρεά σε 26.967 ευρώ, η πλασματική κληρονομία σε 33.232 ευρώ, η εξ αδιαθέτου μερίδα εκάστου σε 16.616 ευρώ και η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος σε 8.308 ευρώ. Δέχθηκε ότι η γονική παροχή συνιστούσε δωρεά στο σύνολό της και δεν έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Εφαρμόζοντας τους κανόνες υπολογισμού, το δικαστήριο έπρεπε να λάβει υπόψη ότι η αξία της παροχής προς την εναγομένη (26.967 ευρώ) υπερέβαινε το κληρονομικό της δικαίωμα (16.616 ευρώ), οπότε δεν δικαιούται μερίδιο από την πραγματική κληρονομία, η οποία περιέρχεται ολόκληρη στον ενάγοντα. Το ποσοστό ανατροπής υπολογίζεται ως (8.308-6.265)/26.967 = 7,57%.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αναίρεση έγινε δεκτή διότι το δικαστήριο δεν υπολόγισε ορθά το ποσοστό ανατροπής της γονικής παροχής-δωρεάς. Ενώ η αξία της συνεισενεκτέας παροχής προς την εναγομένη (26.967 ευρώ) υπερέβαινε το ποσό που αντιστοιχούσε στο κληρονομικό της δικαίωμα (16.616 ευρώ), το δικαστήριο υπολόγισε ότι δικαιούται το ήμισυ της πραγματικής κληρονομίας, αντί να δεχθεί ότι ολόκληρη η πραγματική κληρονομιαία περιουσία (6.265 ευρώ) περιέρχεται στον ενάγοντα. Συνεπώς, η ανατροπή της δωρεάς έπρεπε να γίνει κατά ποσοστό 7,57% [(8.308-6.265)/26.967] και όχι 19,19%, προκειμένου να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος κατά το υπόλοιπο ποσό των 2.043 ευρώ.
Τελική Απόφαση
Αναιρεί κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της, την 91/2021 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης. Κρατεί και δικάζει επί της ουσίας την υπόθεση, κατά το ως άνω μέρος. Δέχεται εν μέρει την από 23-5-2018 αγωγή. Ανατρέπει κατά ποσοστό 7,57% την καλυπτόμενη από γονική παροχή δωρεά, που έγινε από την κληρονομούμενη Γ. χήρα Δ. Κ. προς την εναγομένη με το υπ' αριθμ. ….. συμβόλαιο γονικής παροχής, της τέως Συμβολαιογράφου Σπάρτης Πολυτίμης Πολυχρονάκου- Αλεξανδρίδη, με το οποίο μεταβιβάστηκε στην εναγομένη κατά ψιλή κυριότητα ένα οικόπεδο με την εντός αυτού οικίας, ευρισκόμενο στη ... και δη, στη θέση "...", του δημοτικού διαμερίσματος ... του Δήμου ….., συνολικού εμβαδού του οικοπέδου 1.388,38 τ.μ., όπως εμφαίνεται κατά θέση, έκταση και όρια στο από Σεπτεμβρίου 2005 τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονα μηχανικού Π. Σ. υπό τα κεφαλαία αλφαβητικά στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Α. Υποχρεώνει την εναγομένη να αποδώσει στον ενάγοντα το ως άνω περιγραφόμενο ακίνητο, κατά το παραπάνω ποσοστό 7,57% εξ αδιαιρέτου της ψιλής κυριότητας αυτού. Καταδικάζει την εναγόμενη σε δήλωση βουλήσεως, με την οποία θα μεταβιβάσει στον ενάγοντα την ψιλή κυριότητα του ως άνω ακινήτου, κατά ποσοστό 7,57% εξ αδιαιρέτου. Διατάσσει ην επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στην αναιρεσείουσα. Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα ανάμεσα στους διαδίκους.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν κατά τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας μεριδούχου που ασκεί αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς, όταν η αξία της συνεισενεκτέας παροχής προς τον άλλο μεριδούχο υπερβαίνει το ποσό που αντιστοιχεί στο κληρονομικό του δικαίωμα, ο τελευταίος δικαιούται μερίδιο από την πραγματική κληρονομιαία περιουσία ή αν αυτή περιέρχεται ολόκληρη στον πρώτο μεριδούχο για τον υπολογισμό του ποσοστού ανατροπής της δωρεάς.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 700/2022

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2022Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 96.9%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Δύο κληρονόμοι άσκησαν αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς κατά δωρεοδόχου. Η κληρονομία που υπήρχε κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκούσε για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα των κληρονόμων. Ο δωρεοδόχος ζήτησε να καταβάλει το ισάξιο του ελλείποντος μέρους της νόμιμης μοίρας για να αποφύγει την ανατροπή της δωρεάς. Η πραγματική αξία της πλασματικής κληρονομικής ομάδας εκτιμήθηκε στο συνολικό ποσό των 64.640.330 δραχμών. Το απαιτούμενο ποσό για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας καθεμίας των κληρονόμων ανήλθε στο ποσό των 22.245,17 ευρώ, αντιστοιχώντας σε ποσοστό 41,89% εξ αδιαιρέτου.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1836 εδ. β ΑΚ παρέχει διαζευκτική ευχέρεια στον δωρεοδόχο να καταβάλει το ισάξιο του ελλείποντος μέρους της νόμιμης μοίρας για να αποφύγει την ανατροπή της δωρεάς. Το άρθρο 1837 ΑΚ εξαρτά την επιδίκαση των καρπών από την ανατροπή της δωρεάς. Όταν ο δωρεοδόχος ασκεί το δικαίωμα καταβολής του ισαξίου, δεν επέρχεται ανατροπή της δωρεάς, άρα δεν οφείλονται τόκοι. Το Εφετείο διαπίστωσε ότι η πραγματική αξία της πλασματικής κληρονομικής ομάδας ανερχόταν στο ποσό των 64.640.330 δραχμών, με βάση ένορκες μαρτυρικές καταθέσεις, έγγραφα, ομολογίες και τα διδάγματα της κοινής πείρας. Το απαιτούμενο ποσό για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας καθεμίας των κληρονόμων υπολογίστηκε στο ποσό των 22.245,17 ευρώ. Εφαρμόζοντας το άρθρο 1836 εδ. β ΑΚ, το Εφετείο δέχθηκε το αίτημα του δωρεοδόχου και τον υποχρέωσε να καταβάλει το ποσό των 22.245,17 ευρώ σε κάθε κληρονόμο ατόκως, χωρίς να επιδικάσει τόκους υπερημερίας, καθώς η καταβολή του ισαξίου αποτρέπει την ανατροπή της δωρεάς.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε διότι το Εφετείο ορθώς δεν επεδίκασε τόκους υπερημερίας επί του ποσού των 22.245,17 ευρώ που ο δωρεοδόχος υποχρεώθηκε να καταβάλει για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας. Σύμφωνα με το άρθρο 1836 εδ. β ΑΚ, όταν ο δωρεοδόχος ασκεί το δικαίωμα καταβολής του ισαξίου για να αποφύγει την ανατροπή της δωρεάς, δεν οφείλονται τόκοι, καθώς το άρθρο 1837 ΑΚ εξαρτά την ενοχή για τους καρπούς από την ανατροπή της δωρεάς, η οποία δεν επέρχεται στην περίπτωση αυτή. Οι λοιποί λόγοι αναίρεσης απορρίφθηκαν ως αόριστοι ή αβάσιμοι.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 26-10-2017 αίτηση των αναιρεσειουσών 1) Χ. συζ. Χ. Μ. και 2) Σ. χας Φ. Α. Ο. για αναίρεση της υπ' αριθ. 156/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης παραβόλου.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν στην περίπτωση μέμψης άστοργης δωρεάς, όταν ο δωρεοδόχος ασκεί το δικαίωμα του άρθρου 1836 παρ. 1 εδ. β ΑΚ να καταβάλει το ισάξιο του ελλείποντος μέρους της νόμιμης μοίρας για να αποφύγει την ανατροπή της δωρεάς, οφείλονται τόκοι υπερημερίας επί του ισαξίου από το θάνατο του κληρονομουμένου.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 307/2019

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2019Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 96.1%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενη απεβίωσε το 2013, αφήνοντας δύο θυγατέρες ως νόμιμους μεριδούχους. Κατά το χρόνο του θανάτου της δεν είχε περιουσία. Το 1990 είχε μεταβιβάσει με γονική παροχή στη μία θυγατέρα την ψιλή κυριότητα οικοπέδου 448,41 τ.μ. με ισόγεια οικία 108 τ.μ., παρακρατώντας την επικαρπία εφ' όρου ζωής της. Η ψιλή κυριότητα είχε αντικειμενική αξία 42.287 ευρώ και πραγματική αξία 88.041 ευρώ κατά το χρόνο της παροχής. Κατά το χρόνο της παροχής, η κληρονομούμενη εργαζόταν με ικανό εισόδημα, είχε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και εξακολούθησε να διαμένει στην οικία. Η μία θυγατέρα ήταν 33 ετών, έγγαμη από 14ετίας με τρία τέκνα, δεν εργαζόταν, ο σύζυγός της ήταν επιτυχημένος επιχειρηματίας με δύο ανώνυμες εταιρίες, διέμενε σε ιδιόκτητη πολυτελή κατοικία επί οικοπέδου 1.500 τ.μ. Η άλλη θυγατέρα ήταν 23 ετών, έγγαμη από 4ετίας με δύο τέκνα, δεν εργαζόταν, ο σύζυγός της συμμετείχε με ποσοστό 1/3 σε επιχείρηση κατασκευής ενδυμάτων που βρισκόταν σε στάδιο σταθεροποίησης, διέμενε σε μισθωμένη κατοικία και το 1992 απέκτησε ιδιόκτητη κατοικία.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ ορίζει ότι στην κληρονομιά προσθέτονται για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας οι παροχές χωρίς αντάλλαγμα προς μεριδούχο, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής. Το άρθρο 1509 ΑΚ προβλέπει ότι η γονική παροχή δεν αποτελεί δωρεά όταν είναι μέσα στα όρια που επιβάλλουν οι περιστάσεις. Το άρθρο 1835 ΑΚ ορίζει ότι σε μέμψη υπόκεινται μόνον οι δωρεές. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η οικονομική κατάσταση της μίας θυγατέρας ήταν πολύ καλύτερη από εκείνη της άλλης κατά το χρόνο της παροχής. Η πρώτη ήταν οικονομικά εύρωστη λόγω του επιτυχημένου επιχειρηματία συζύγου της, ενώ η δεύτερη είχε ανάγκη οικονομικής ενίσχυσης καθώς η επιχείρηση του συζύγου της ήταν σε ανάπτυξη και δεν είχαν ολοκληρώσει την ανοικοδόμηση κατοικίας. Εφαρμόζοντας το κριτήριο του άρθρου 1509 ΑΚ, το δικαστήριο έκρινε ότι η γονική παροχή δεν υπερέβαινε το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική κατάσταση της παρέχουσας, την κοινωνική της θέση και την οικονομική και οικογενειακή κατάσταση των δύο θυγατέρων.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε διότι η επίμαχη γονική παροχή, ως μη υπερβαίνουσα το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις κατά το άρθρο 1509 ΑΚ, δεν αποτελεί δωρεά και συνεπώς δεν υπόκειται σε διάρρηξη κατά το άρθρο 1835 ΑΚ ως άστοργη. Το Εφετείο διέλαβε σαφείς, πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες αναφορικά με την οικονομική κατάσταση της κληρονομούμενης και των θυγατέρων της, από τις οποίες προέκυψε ότι συνέτρεχε στο πρόσωπο της αναιρεσίβλητης η κατά το άρθρο 1509 ΑΚ ανάγκη. Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν στερείται νόμιμης βάσης και δεν παραβιάζει ευθέως ή εκ πλαγίου τις εφαρμοστέες ουσιαστικές διατάξεις του ΑΚ.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 20-11-2017 αίτηση αναίρεσης της Σ. Π. για αναίρεση της υπ' αριθμ. 1074/2017 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.- Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.- Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.-
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν γονική παροχή που δεν υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις κατά το άρθρο 1509 ΑΚ αποτελεί δωρεά προς συνυπολογισμό στην κληρονομιά για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας άλλου μεριδούχου και αν υπόκειται σε ανατροπή ως άστοργη δωρεά κατά το άρθρο 1835 ΑΚ.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 1227/2022

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2022Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 96.1%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενος απεβίωσε στις 13/07/2012 χωρίς διαθήκη, αφήνοντας τέσσερα τέκνα (ένα εκτός γάμου και δύο γνήσια από το γάμο του με τη σύζυγό του). Κατά το χρόνο θανάτου δεν άφησε κληρονομιαία περιουσία, καθώς είχε μεταβιβάσει το σύνολο της περιουσίας του εν ζωή. Είχε δωρήσει στη σύζυγό του διαμέρισμα αξίας 130.000 ευρώ και αγροτεμάχια αξίας 75.200,40 ευρώ, στα γνήσια τέκνα του οικόπεδο αξίας 800.000 ευρώ λόγω γονικής παροχής, και είχε μεταβιβάσει 4.500 μετοχές στη σύζυγο και 750 μετοχές στα γνήσια τέκνα, αξίας 30 ευρώ η καθεμία (συνολικά 157.500 ευρώ). Το εκτός γάμου τέκνο ισχυρίστηκε ότι η νόμιμη μοίρα του ανέρχεται σε 1/8 της πλασματικής κληρονομιάς αξίας 1.051.973,90 ευρώ.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 ΑΚ ορίζει ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας προστίθενται στην κληρονομία οι δωρεές εν ζωή, αποτιμώμενες κατά την αξία τους κατά το χρόνο της παροχής. Όταν δεν υπάρχει κληρονομιαία περιουσία, η νόμιμη μοίρα υπολογίζεται επί της αξίας της δωρεάς κατά το χρόνο που έγινε. Αποτελεί στοιχείο της βάσεως της αγωγής μέμψεως αστόργου δωρεάς η αναφορά της αξίας του δωρηθέντος κατά το χρόνο της δωρεάς. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η αγωγή προσδιόριζε την αξία των 750 μετοχών στο ποσό των 22.500 ευρώ (30 ευρώ η καθεμία), επικουρικά δε ζητούσε πραγματογνωμοσύνη. Το Εφετείο έκρινε την αγωγή αόριστη επειδή δεν προσδιοριζόταν ο χρόνος μεταβίβασης των μετοχών. Εφαρμόζοντας τις διατάξεις των άρθρων 1831 και 1835 ΑΚ, ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι δεν απαιτείται αναφορά του ακριβούς χρόνου της δωρεάς, αφού αυτό προκύπτει από τις αποδείξεις. Μόνη η αναφορά της αξίας κατά το χρόνο της δωρεάς αποτελεί αναγκαίο στοιχείο της βάσεως της αγωγής.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αναίρεση έγινε δεκτή διότι το Εφετείο εσφαλμένα απέρριψε την αγωγή ως αόριστη, ενώ αυτή περιείχε όλα τα αναγκαία στοιχεία. Συγκεκριμένα, η αγωγή προσδιόριζε την αξία των 750 μετοχών στο ποσό των 22.500 ευρώ (30 ευρώ η καθεμία) κατά το χρόνο της δωρεάς, που αποτελεί το μόνο αναγκαίο στοιχείο για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. Ο ακριβής χρόνος μεταβίβασης των μετοχών δεν αποτελεί στοιχείο της βάσεως της αγωγής, αλλά γεγονός που προκύπτει από τις αποδείξεις. Το επικουρικό αίτημα πραγματογνωμοσύνης δεν καθιστούσε την αγωγή αόριστη, καθώς τέθηκε παραδεκτά επικουρικά και όχι διαζευκτικά.
Τελική Απόφαση
Αναιρεί την 2715/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές πλην αυτών που εξέδωσαν την παραπάνω απόφαση. Διατάσσει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει. Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων τριακοσίων(3.000)ευρώ.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν αγωγή μέμψεως αστόργου δωρεάς είναι αόριστη όταν δεν προσδιορίζεται ο ακριβής χρόνος μεταβίβασης των δωρηθέντων μετοχών, αλλά μόνο η αξία τους κατά το χρόνο της δωρεάς, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας του μεριδούχου.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 23/2015

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2015Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 96.0%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενος απεβίωσε στις 20-8-2010, αφήνοντας δύο μεριδιούχους 1/2 εξ αδιαιρέτου έκαστος. Πραγματική κληρονομιά: οικόπεδο στην Ασπροβάλτα (τελικό εμβαδόν 336,41 τ.μ., Ο.Τ. 579, αρ. 003, αριθμός κτηματογράφησης 010266), αξίας 90 €/τ.μ., με υποχρεώσεις εισφοράς σε χρήμα (6,82 τ.μ.) και αποζημίωση προσκύρωσης (146,64 τ.μ.), τελική αξία 17.079,30 €, και χρηματικό ποσό 4.000 €. Παροχές προς μεριδιούχο: 29-2-2000 μεταβίβαση πλήρους κυριότητας ισογείου καταστήματος 18,20 τ.μ. (Theotokopoulou 26), αξίας 6.000.000 δρχ., αναχθείσα σε 59.520,60 € με τιμή χρυσής λίρας· 2-2-2010 μεταβίβαση ψιλής κυριότητας διαμερίσματος 53 τ.μ. (Sahini 18) αξίας 45.315 € και ισογείου καταστήματος ~22,30 τ.μ. αξίας 45.000 €· 12-7-2010 ψιλή κυριότητα διαμερίσματος 62 τ.μ. με αποθήκη 3,69 τ.μ. (Αμπελόκηποι) αξίας 52.740 €. 23-2-2005 μεταβίβαση τριών αγρών (1.250 τ.μ., 6.250 τ.μ., 3.795 τ.μ., θέσεις «Ράπινα», «Κουρί») με εικονική πώληση, πραγματική αξία 7.906,5 €. Ο μεριδιούχος ήταν 62 ετών, χωρίς επαγγελματική δραστηριότητα ή γεωργική απασχόληση, ενώ ο παρέχων είχε εισοδήματα από επικαρπίες και σύνταξη.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1835 § 1 ΑΚ προβλέπει ανατροπή δωρεάς που υπολογίζεται στην κληρονομιά (άρθρο 1831 § 2 ΑΚ), όταν η πραγματική κληρονομιά δεν επαρκεί για κάλυψη νόμιμης μοίρας. Κατά το άρθρο 1509 ΑΚ, γονική παροχή δεν είναι δωρεά μόνο εντός μέτρου περιστάσεων· υπερβάσεις λογίζονται δωρεές. Το άρθρο 1832 § 1 ΑΚ και η αρχή του άρθρου 288 ΑΚ επιτρέπουν αναγωγή αξιών (λ.χ. με χρυσή λίρα). Εικονικές πωλήσεις (άρθρα 138, 513, 369 ΑΚ) δεν παράγουν έννομες συνέπειες και δύνανται να υποκρύπτουν δωρεά. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η πραγματική κληρονομιά ήταν 21.079,30 € (οικόπεδο 17.079,30 € μετά εισφορές + 4.000 €), ενώ οι συνεισενεκτέες παροχές προς μεριδιούχο ανήλθαν σε 210.482,10 € (59.520,60 € + 45.315 € + 45.000 € + 52.740 € + 7.906,5 €). Η πλασματική κληρονομιά ήταν 231.561,40 €, με νόμιμη μοίρα 57.890,35 €, και έλλειμμα 36.811,05 € έναντι της πραγματικής ομάδας. Οι παροχές δεν εξυπηρετούσαν αυτοτέλεια/επάγγελμα και υπερέβαιναν το μέτρο. Εφαρμόζοντας τα άρθρα 1835 και 1509 ΑΚ, έκρινε ότι η τελευταία γονική παροχή (ψιλή κυριότητα διαμερίσματος αξίας 52.750 €) αποτελεί δωρεά υποκείμενη σε μέμψη και πρέπει να ανατραπεί κατά 69,78% για να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα. Οι αναιρετικοί λόγοι από τα άρθρα 559 ΚΠολΔ απορρίφθηκαν ως αβάσιμοι ή απαράδεκτοι (έλλειψη ορισμένου, ορθή χρήση κοινής πείρας, μη παράλειψη αποδεικτικών μέσων, διακριτική ευχέρεια για πραγματογνωμοσύνη).
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αναίρεση απορρίφθηκε διότι το δικαστήριο της ουσίας ορθά εφάρμοσε τα άρθρα 1509, 1831 και 1835 ΑΚ: οι γονικές παροχές υπερέβησαν το μέτρο των περιστάσεων, συνιστούν δωρεές που συνυπολογίζονται, ενώ η εικονική πώληση υποκρύπτει δωρεά. Με συγκεκριμένες αποτιμήσεις (οικόπεδο 17.079,30 €, χρηματικό ποσό 4.000 €, συνεισενεκτέες παροχές 210.482,10 €, νόμιμη μοίρα 57.890,35 €, έλλειμμα 36.811,05 €), δικαιολογείται η ανατροπή της τελευταίας δωρεάς κατά 69,78%. Οι αναιρετικοί λόγοι από το άρθρο 559 ΚΠολΔ απορρίφθηκαν: αοριστία ως προς χρήση «διδάγματα κοινής πείρας», έλλειψη «πραγμάτων» κατά αρ.8, επαρκείς και σαφείς αιτιολογίες, μη παράλειψη αποδεικτικών μέσων (άρ.11 περ.γ1), νομίμως μη διενεργηθείσα πραγματογνωμοσύνη (διακριτική ευχέρεια) και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις αξιών.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 12/11/2013 αίτηση και τους από 15/7/2014 πρόσθετους λόγους για αναίρεση της 2088/2013 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο δημόσιο ταμείο. Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της παριστάμενης αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2700) ευρώ.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν γονική παροχή που δεν υπηρετεί τους σκοπούς του άρθρου 1509 ΑΚ ή υπερβαίνει το μέτρο των περιστάσεων λογίζεται ως δωρεά που συνυπολογίζεται στην κληρονομιά και δύναται να ανατραπεί για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 135/2017

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2017Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 95.7%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Μητέρα δύο τέκνων απεβίωσε το 2005, καταλείποντας διαθήκη που κατένειμε την κληρονομία άνισα μεταξύ των δύο υιών της. Πριν τον θάνατό της, το 2001, είχε μεταβιβάσει με γονική παροχή στον ένα υιό αγροτεμάχιο εκτάσεως 7.071 τ.μ. στη θέση "Κάτω Γατζέα", κατά ψιλή κυριότητα, παρακρατώντας την εφ' όρου ζωής επικαρπία, εντός του οποίου υπήρχε ισόγεια αποθήκη 48,30 τ.μ., με αντικειμενική αξία 61.529,22 ευρώ και εκτιμώμενη αγοραία αξία ψιλής κυριότητας 250.000 ευρώ κατά το χρόνο της μεταβίβασης. Η συνολική αξία της πραγματικής κληρονομίας ανερχόταν σε 122.874,94 ευρώ (μετά την αφαίρεση εξόδων κηδείας 1.739,06 ευρώ), περιλαμβάνοντας διάφορα ακίνητα (ελαιοπερίβολα, αγρούς, οικόπεδα με οικίες). Η πλασματική κληρονομική ομάδα, με πρόσθεση της γονικής παροχής, ανερχόταν σε 372.874,94 ευρώ. Η νόμιμη μοίρα του ζημιωθέντος υιού υπολογίστηκε σε 93.218,74 ευρώ (25% της πλασματικής κληρονομίας), ενώ η καταλειφθείσα σε αυτόν κληρονομική μερίδα ανερχόταν σε 32.069 ευρώ, με αποτέλεσμα έλλειμμα 61.149,74 ευρώ.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 § 2 ΑΚ ορίζει ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας προστίθενται στην κληρονομία, με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο, είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο. Το άρθρο 1833 ΑΚ προβλέπει ότι στη νόμιμη μοίρα καταλογίζονται οι παροχές προς μεριδούχο που προστίθενται στην κληρονομία, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά. Η γονική παροχή του άρθρου 1509 ΑΚ αποτελεί παροχή από ελευθεριότητα που συνυπολογίζεται στην πλασματική κληρονομική ομάδα. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η μητέρα είχε μεταβιβάσει το 2001 με γονική παροχή στον εναγόμενο αγροτεμάχιο 7.071 τ.μ., αξίας ψιλής κυριότητας 250.000 ευρώ. Η πραγματική κληρονομία ανερχόταν σε 122.874,94 ευρώ, η πλασματική σε 372.874,94 ευρώ, και η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος σε 93.218,74 ευρώ. Η καταλειφθείσα στον εναγόμενο κληρονομική μερίδα ανερχόταν σε 90.805,94 ευρώ, ποσό που υπερκάλυπτε το έλλειμμα της νόμιμης μοίρας του ενάγοντος (61.149,74 ευρώ). Εφαρμόζοντας τα άρθρα 1831 και 1835 ΑΚ, το δικαστήριο έκρινε ότι η γονική παροχή συνυπολογίζεται στην πλασματική κληρονομία, αλλά δεν υπόκειται σε ανατροπή, καθώς η αξία της πραγματικής κληρονομίας επαρκούσε για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας του ενάγοντος, χωρίς να χρειάζεται να ερευνηθεί αν η γονική παροχή αποτελούσε δωρεά που δεν δικαιολογούνταν από λόγους ευπρέπειας.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε διότι το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 1509, 1831, 1833 και 1835 ΑΚ. Συγκεκριμένα, η γονική παροχή αξίας 250.000 ευρώ συνυπολογίστηκε νομίμως στην πλασματική κληρονομική ομάδα (372.874,94 ευρώ) για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας του αναιρεσίβλητου (93.218,74 ευρώ). Η αξία της καταλειφθείσας στον αναιρεσείοντα κληρονομικής μερίδας (90.805,94 ευρώ) υπερκάλυπτε το έλλειμμα της νόμιμης μοίρας του αναιρεσίβλητου (61.149,74 ευρώ), επομένως δεν συνέτρεχε λόγος ανατροπής της γονικής παροχής. Το δικαστήριο δικαίως αναγνώρισε το δικαίωμα του αναιρεσίβλητου να λάβει ποσοστό 22,22% εξ αδιαιρέτου επί των κληρονομιαίων ακινήτων του αναιρεσείοντος, εντός των ορίων του αιτήματος της αγωγής.
Τελική Απόφαση
ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 7-5-2015 αίτηση για αναίρεση της 438/2013 απόφασης του Εφετείου Λάρισας. ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του παραβόλου που καταβλήθηκε. Και ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή της δικαστικής δαπάνης του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλίων επτακοσίων [2.700] ευρώ.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν η γονική παροχή προς μεριδούχο συνυπολογίζεται στην πλασματική κληρονομική ομάδα για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας άλλου μεριδούχου, ανεξαρτήτως του αν έγινε από λόγους ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον, και αν υπόκειται σε ανατροπή ως άστοργη δωρεά όταν η αξία της πραγματικής κληρονομίας επαρκεί για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας του ζημιωθέντος μεριδούχου.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 2180/2014

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2014Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 95.4%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Ο κληρονομούμενος απεβίωσε στις 12-4-2001, έχοντας ως αναγκαίους κληρονόμους δύο τέκνα. Το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο ήταν οικόπεδο 183 τ.μ. με παλαιά ισόγεια οικία 90 τ.μ., το οποίο είχε μεταβιβαστεί το 1992 με γονική παροχή προς μεριδιούχο, με παρακράτηση δικαιώματος συνοίκησης εφ’ όρου ζωής. Η αντικειμενική αξία της παροχής κατά τον χρόνο της μεταβίβασης ήταν 4.434.888 δρχ. Ο κληρονομούμενος ελάμβανε μηνιαία σύνταξη 71.475 δρχ., δεν είχε στεγαστικές δαπάνες και οι ιατροφαρμακευτικές δαπάνες καλύπτονταν από τον ασφαλιστικό φορέα. Ένας μεριδιούχος διέμενε σε μισθωμένη κατοικία και είχε δύο τέκνα, ενώ ο δωρεοδόχος διέμενε στην οικία του κληρονομουμένου και εργαζόταν, όπως και ο/η σύζυγός του. Ο δωρεοδόχος κατέβαλε έξοδα κηδείας 450.000 δρχ. και ανανέωσης ταφής 52.475 δρχ., τα οποία αφαιρέθηκαν από την αξία για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. Η νόμιμη μοίρα του μεριδιούχου υπολογίστηκε σε 983.103,25 δρχ., αντιστοιχώντας σε ποσοστό 20,5% της αξίας της δωρεάς.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 § 2 ΑΚ προβλέπει ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας προστίθενται στην κληρονομιά οι παροχές χωρίς αντάλλαγμα με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο της παροχής, ενώ το άρθρο 1835 ΑΚ καθιστά τις δωρεές που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα υποκείμενες σε μέμψη. Σε συνδυασμό, το άρθρο 1509 ΑΚ ορίζει ότι η γονική παροχή είναι δωρεά μόνο κατά το υπερβάλλον του μέτρου που επιβάλλουν οι περιστάσεις. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο (οικόπεδο 183 τ.μ. με οικία 90 τ.μ.) είχε αξία 4.434.888 δρχ. κατά το 1992, ότι ο κληρονομούμενος είχε μηνιαία σύνταξη 71.475 δρχ. και δεν είχε στεγαστικές δαπάνες, ενώ ο δωρεοδόχος διέμενε στην οικία και εργαζόταν. Αφαιρέθηκαν έξοδα κηδείας 450.000 δρχ. και ανανέωσης ταφής 52.475 δρχ. από την αξία. Εφαρμόζοντας τις ανωτέρω διατάξεις, έκρινε ότι η γονική παροχή υπερέβη το επιβαλλόμενο μέτρο και συνιστά δωρεά, προσβάλλοντας τη νόμιμη μοίρα. Η νόμιμη μοίρα υπολογίστηκε επί της αξίας κατά τον χρόνο της παροχής, ανερχόμενη σε 983.103,25 δρχ. (20,5%), και ότι οι παροχές προς μεριδιούχο καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα ακόμη και αν έγιναν από λόγους ευπρέπειας.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Απορρίφθηκαν οι λόγοι αναιρέσεως διότι: (α) η αγωγή ήταν επαρκώς ορισμένη, αφού προσδιορίστηκε η αξία του δωρηθέντος κατά τον χρόνο της παροχής με την επιβάρυνση της συνοίκησης (άρθρα 559 αρ. 14, 559 αρ. 1, 216 ΚΠολΔ· 1831 §2 ΑΚ), (β) ορθά κρίθηκε ότι η γονική παροχή συνιστά δωρεά κατά το υπερβάλλον του μέτρου των περιστάσεων και υπόκειται σε μέμψη, με πλήρεις και σαφείς αιτιολογίες ως προς την οικονομική και οικογενειακή κατάσταση (άρθρα 1509, 1831 §2, 1835 ΑΚ· 559 αρ. 1, 19 ΚΠολΔ), (γ) οι αιτιάσεις περί αντιπαροχής υπηρεσιών, παραίτησης και αδυναμίας αυτούσιας απόδοσης ήταν απαράδεκτες ως βάλλουσες την εκτίμηση αποδείξεων (άρθρο 561 §1 ΚΠολΔ), (δ) ο ισχυρισμός περί διετούς παραγραφής (άρθρο 1836 §2 ΑΚ) προβάλλεται για πρώτη φορά και είναι απαράδεκτος· άλλωστε η αγωγή ασκήθηκε και επιδόθηκε πριν τη συμπλήρωση διετίας και η παραγραφή δεν λαμβάνεται αυτεπαγγέλτως (άρθρο 562 §2 ΚΠολΔ, 281 ΑΚ), και (ε) δεν αφέθηκε αδίκαστο αίτημα κατά 559 αρ. 9 ΚΠολΔ, αφού δεν είχε προβληθεί παραδεκτά ένσταση καταβολής ισαξίου (άρθρα 1836 ΑΚ, 269, 527 ΚΠολΔ).
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 28.2.2012 αίτηση και τους από 30.4.2014 πρόσθετους λόγους της Ο. Τ. του Α. κατά της Κ. Τ. του Α. για αναίρεση της υπ' αριθμ. 124/2009 αποφάσεως του Εφετείου Λάρισας. Διατάσσει να εισαχθεί στο Δημόσιο Ταμείο το κατατεθέν παράβολο.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν η γονική παροχή αποτελεί δωρεά κατά το υπερβάλλον του μέτρου που επιβάλλουν οι περιστάσεις και υπόκειται σε μέμψη, ιδίως όταν είναι το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο, και αν για τον υπολογισμό και το ορισμένο της αγωγής απαιτείται ο προσδιορισμός της αξίας του δωρηθέντος κατά τον χρόνο της παροχής και ο καταλογισμός των παροχών στη νόμιμη μοίρα, ακόμη και όταν έγιναν από λόγους ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 453/2021

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2021Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 95.3%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενος απεβίωσε χωρίς διαθήκη, αφήνοντας σύζυγο και τέκνα. Η πραγματική κληρονομιαία περιουσία περιλάμβανε ακίνητα αξίας 447.500 ευρώ, τραπεζικές καταθέσεις 8.953,96 ευρώ και 137.105 ονομαστικές μετοχές εταιρείας αξίας 1.336.773,75 ευρώ. Προ του θανάτου, μεταβίβασε σε δύο τέκνα, κατά ψιλή κυριότητα και από 1/2 εξ αδιαιρέτου, αγροτεμάχιο (αξία ψιλής κυριότητας 50.000 ευρώ) και ανήγειρε επ’ αυτού, με δαπάνες του (2006-2008), διώροφη οικία με οικιακό εξοπλισμό αξίας 500.000 ευρώ, διατηρώντας επικαρπία. Μετέβιβασε επίσης στη σύζυγο 106.058 μετοχές (27-12-2007) αξίας 827.252,40 ευρώ και σε κάθε μία από τις δύο θυγατέρες 68.750 μετοχές (09-10-2006) και 36.308 μετοχές (27-12-2007), συνολικής αξίας 819.452,40 ευρώ ανά τέκνο. Η συνολική πλασματική κληρονομία, με συνεισφορά των παροχών, υπολογίσθηκε σε 6.549.759,96 ευρώ. Η νόμιμη μοίρα κάθε μεριδιούχου τέκνου υπολογίσθηκε σε 614.039,81 ευρώ με έλλειμμα 277.809,61 ευρώ έναντι της πραγματικής κληρονομίας (336.230,20 ευρώ ανά τέκνο).
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1835 § 1 ΑΚ προβλέπει ανατροπή δωρεάς που υπολογίζεται στην κληρονομία (άρθρο 1831 § 2 ΑΚ) όταν η υπάρχουσα κληρονομία δεν επαρκεί για τη νόμιμη μοίρα. Κατά το άρθρο 1509 εδ. α’ ΑΚ, παροχή περιουσίας από γονέα προς τέκνο αποτελεί δωρεά μόνο κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις. Για μέμψη γονικής παροχής απαιτείται επίκληση στοιχείων που θεμελιώνουν την υπέρβαση του μέτρου με βάση την οικονομική, οικογενειακή και κοινωνική κατάσταση των μερών κατά τον χρόνο της παροχής. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο κληρονομούμενος είχε περιουσία σε ακίνητα και μετοχές (συνολικής αξίας εκατομμυρίων ευρώ) και είχε προηγουμένως μεταβιβάσει σε σύζυγο και τέκνα μετοχές (106.058, 68.750 και 36.308) και ακίνητο με ανέγερση οικίας 500.000 ευρώ. Η νόμιμη μοίρα κάθε μεριδιούχου τέκνου προσδιορίστηκε σε 614.039,81 ευρώ, με υστέρηση 277.809,61 ευρώ έναντι της πραγματικής κληρονομίας. Εφαρμόζοντας τις διατάξεις, έκρινε ότι απαιτείται συγκεκριμένος προσδιορισμός του σκοπού των παροχών κατά το άρθρο 1509 ΑΚ και των περιστάσεων που θεμελιώνουν υπέρβαση μέτρου (οικονομική, οικογενειακή, κοινωνική κατάσταση γονέα και τέκνων, ανάγκες, ηλικίες). Ελλείψει τέτοιων συγκεκριμένων ισχυρισμών, δεν τεκμηριώνεται ότι οι παροχές συνιστούν δωρεά στο υπερβάλλον τμήμα υποκείμενο σε μέμψη.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Απορρίφθηκαν οι πρώτος, δεύτερος και τρίτος λόγοι αναίρεσης διότι: (α) το δικαστήριο της ουσίας ορθά απαίτησε επίκληση συγκεκριμένων περιστάσεων για να κριθεί ότι οι γονικές παροχές υπερέβησαν το μέτρο του άρθρου 1509 ΑΚ και, άρα, δεν παραβίασε τα άρθρα 1509, 1831 και 1835 ΑΚ ούτε το άρθρο 559 αρ. 1 και 14 ΚΠολΔ· (β) οι λόγοι από 559 αρ. 19 και 20 ΚΠολΔ ήταν απαράδεκτοι, επειδή η αγωγή απορρίφθηκε ως αόριστη χωρίς είσοδο στην ουσία και χωρίς διατύπωση αποδεικτικού πορίσματος. Ως προς τον τέταρτο λόγο περί δικαστικής δαπάνης (επιδίκαση 15.000 ευρώ με αξία αντικειμένου 555.619,22 ευρώ), ανέκυψε σοβαρό ζήτημα ερμηνείας του άρθρου 63 Κώδικα Δικηγόρων (ενιαίος συντελεστής ή φθίνουσα κλίμακα). Για την ενότητα της νομολογίας εφαρμόστηκε το άρθρο 249 ΚΠολΔ και ανεβλήθη η πρόοδος της δίκης έως την απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει τους πρώτο, δεύτερο και τρίτο αναιρετικούς λόγους της από 29-10-2019 αίτησης για αναίρεση της 123/2019 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Χανίων. Αναβάλλει τη συζήτηση επί της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, ως προς τον αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας τέταρτο αναιρετικό λόγο, περί δικαστικής δαπάνης, μέχρι την έκδοση οριστικής αποφάσεως από την Πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου επί των υποθέσεων που έχουν παραπεμφθεί σ' αυτή με τις 455/2020, 454/2020 και 453/2020 αποφάσεις του Β2 τμήματος του Αρείου Πάγου, καθώς και επί της από 14-10-2020 αίτησης επαναφοράς των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν γονική παροχή προς μεριδιούχο τέκνο υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 1509 ΑΚ συνιστά δωρεά υποκείμενη σε μέμψη μόνο κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, κρινόμενο με βάση την οικονομική, οικογενειακή και κοινωνική κατάσταση του γονέα και των τέκνων κατά τον χρόνο της παροχής.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 1732/2014

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2014Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 95.3%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενος απεβίωσε στις 17-6-1979, χωρίς διαθήκη, αφήνοντας σύζυγο και τρία τέκνα, με μερίδια 1/4 έκαστος. Στις 1-12-1975 είχε δωρίσει σε μεριδούχο τέκνο αγρό ~404 τ.μ. εντός κεντρικής πλατείας χωριού, με όρια σε πλατεία, κοινοτική οδό και γειτονικές ιδιοκτησίες. Επί του ακινήτου ανεγέρθηκε από τον δωρεοδόχο ισόγειο σκελετός κτίσματος ~180 τ.μ., παραμείναν ημιτελής μέχρι τον θάνατό του. Η οικογένεια του δωρητή αντιμετώπιζε δεινές οικονομικές συνθήκες τη δεκαετία του 1970, και ο δωρεοδόχος, ναυτικός σε ποντοπόρα πλοία, απέστελλε χρηματική ενίσχυση και χρηματοδότησε την αποπεράτωση πρώτου ορόφου πάνω από παντοπωλείο της οικογένειας. Δύο συγγενείς πραγματοποίησαν αυθαίρετες εσωτερικές κατασκευές στο δυτικό τμήμα: κατάστημα 47,60 τ.μ. και αποθήκη ~90 τ.μ., και ανέφεραν δαπάνες 23.884.871 δρχ. (70.095 ευρώ) για αποπεράτωση ανατολικού καταστήματος 44,46 τ.μ., χωρίς παραστατικά. Το ανατολικό κατάστημα εκμισθώθηκε στις 15-3-1998, αφού ο μισθωτής ολοκλήρωσε την αποπεράτωση.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 § 2 ΑΚ (προ του ν. 1329/1983) προβλέπει ότι δωρεές της τελευταίας δεκαετίας προστίθενται στην κληρονομία για υπολογισμό νόμιμης μοίρας, εκτός αν επιβλήθηκαν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή λόγους ευπρέπειας. Το άρθρο 1835 § 1 ΑΚ επιτρέπει την ανατροπή δωρεάς που υπολογίζεται στην κληρονομία όταν η υπάρχουσα κληρονομία δεν επαρκεί για τη νόμιμη μοίρα. Σε συνδυασμό με τα άρθρα 1825 και 1836 ΑΚ, η έννοια του «ιδιαίτερου ηθικού καθήκοντος» θεμελιώνεται σε ειδικές περιστάσεις και επιταγές ηθικής και αλληλεγγύης. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι την 1-12-1975 έγινε δωρεά αγρού ~404 τ.μ.· ο δωρεοδόχος ανήγειρε σκελετό ισογείου ~180 τ.μ. με δικά του χρήματα. Κατά τη δεκαετία του 1970 η οικογένεια είχε πενιχρά εισοδήματα· ο δωρεοδόχος, εργαζόμενος ως ναυτικός, απέστελλε χρήματα για συντήρηση της οικογένειας και χρηματοδότησε την αποπεράτωση πρώτου ορόφου. Ο ισχυρισμός περί δαπανών 23.884.871 δρχ. (70.095 ευρώ) για αποπεράτωση ανατολικού καταστήματος δεν τεκμηριώθηκε, και το ανατολικό κατάστημα αποπερατώθηκε από μισθωτή το 1998. Εφαρμόζοντας τις διατάξεις, έκρινε ότι η δωρεά αποτέλεσε ανταμοιβή λόγω ιδιαίτερου ηθικού καθήκοντος προς τον μεριδούχο που στήριξε οικονομικά την οικογένεια και αύξησε την περιουσία, άρα δεν υπόκειται σε μέμψη για νόμιμη μοίρα. Οι λοιποί αναιρετικοί λόγοι περί εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικού δικαίου και λήψης μη προταθέντων «πραγμάτων» απορρίπτονται, καθώς τα περιστατικά ήταν διευκρινιστικά και προέκυψαν από αποδείξεις.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αναίρεση απορρίφθηκε διότι η επίμαχη δωρεά κρίθηκε ότι έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον: ο δωρεοδόχος, ως ναυτικός, ενίσχυσε οικονομικά την οικογένεια σε περίοδο δεινών συνθηκών και χρηματοδότησε οικογενειακή οικοδομή, στοιχείο που θεμελιώνει την εξαίρεση του άρθρου 1831 § 2 ΑΚ από τη μέμψη. Ο λόγος κατά το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ περί εσφαλμένης εφαρμογής των διατάξεων απορρίφθηκε, καθώς το Εφετείο εφάρμοσε ορθά το δίκαιο. Ο λόγος του άρθρου 559 αρ. 8 περ. α’ ΚΠολΔ κρίθηκε απαράδεκτος, επειδή τα ληφθέντα περιστατικά ήταν διευκρινιστικά και προέκυψαν από αποδείξεις. Ο λόγος του άρθρου 559 αρ. 10 ΚΠολΔ απορρίφθηκε ως αβάσιμος, αφού είχε διαταχθεί αποδείξη με την παρεμπίπτουσα 292/2010 και η επίκληση εξώδικου συμβιβασμού δεν αποδείχθηκε με συγκεκριμένα στοιχεία.
Τελική Απόφαση
Δικάζει κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων. Απορρίπτει την αίτηση αναίρεσης. Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου που κατέθεσαν οι αναιρεσείοντες στο δημόσιο ταμείο Και Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, που ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.-
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν η δωρεά εν ζωή που έγινε εντός της δεκαετίας πριν τον θάνατο του κληρονομουμένου υπόκειται σε μέμψη προς συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας ή εξαιρείται όταν έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρέπειας.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 393/2018

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2018Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 95.2%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Μητέρα απεβίωσε στις 23 Αυγούστου 2008, αφήνοντας σύζυγο και δύο τέκνα. Με ιδιόγραφη διαθήκη από 28-4-1992 εγκατέστησε κληρονόμο την θυγατέρα της σε ολόκληρη την περιουσία της. Κατά το χρόνο του θανάτου της δεν κατέλειπε κανένα περιουσιακό στοιχείο, καθώς το μοναδικό ακίνητο που διέθετε το είχε μεταβιβάσει από το 1995 κατά ψιλή κυριότητα στην θυγατέρα της με γονική παροχή. Συγκεκριμένα, με το .../1995 συμβόλαιο μεταβίβασε οικόπεδο εμβαδού 576,91 τ.μ. στο Καματερό, επί της λεωφόρου ..., με διώροφη οικοδομή (ισόγειο με δύο καταστήματα 136 τ.μ. και 103,08 τ.μ., και πρώτο όροφο με δύο διαμερίσματα 120,39 τ.μ. και 106,61 τ.μ.), παρακρατώντας δικαίωμα ισόβιας επικαρπίας. Η γονική παροχή ορίστηκε να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα της θυγατέρας. Κατά τον χρόνο της γονικής παροχής η θυγατέρα ήταν άγαμη και διέμενε με τους γονείς της στο ένα διαμέρισμα, χωρίς ιδιαίτερη επαγγελματική ενασχόληση. Ο υιός ήταν έγγαμος με τέσσερα τέκνα και η οικονομική του κατάσταση δεν υπερτερούσε από την οικονομική κατάσταση της θυγατέρας. Η παρέχουσα δεν είχε άλλα περιουσιακά στοιχεία και δεν έλαβε υπόψη την ύπαρξη του υιού και τις ανάγκες του.
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ ορίζει ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας λαμβάνονται υπόψη οι δωρεές που έγιναν προς τους νόμιμους μεριδούχους, ακόμη και αν έγιναν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή λόγους ευπρέπειας, εφόσον έγιναν σε χρόνο προγενέστερο των δέκα ετών πριν από το θάνατο του κληρονομουμένου. Το άρθρο 1509 ΑΚ ορίζει ότι γονική παροχή που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις έχει την έννοια της δωρεάς. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η γονική παροχή έγινε δεκατρία χρόνια πριν από το θάνατο της κληρονομουμένης, ότι δεν συνέτρεχε ανάγκη για τη δημιουργία οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας της θυγατέρας ή για επαγγελματική της αποκατάσταση, και ότι η παρέχουσα δεν έλαβε υπόψη την ύπαρξη του υιού και τις ανάγκες του, ενώ δεν διέθετε άλλα περιουσιακά στοιχεία. Εφαρμόζοντας τα άρθρα 1509, 1831 παρ. 2, 1833 και 1835 ΑΚ, το δικαστήριο έκρινε ότι η γονική παροχή στο σύνολό της έχει την έννοια της δωρεάς, υπολογίζεται για την εξεύρεση της νόμιμης μοίρας του υιού και υπόκειται σε μέμψη άστοργης δωρεάς, καθώς προσβάλλει το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας του.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε διότι: α) ο πρώτος λόγος περί αοριστίας της αγωγής ήταν αόριστος, καθώς η αναιρεσείουσα δεν ανέφερε ότι τον περί αοριστίας ισχυρισμό της προέβαλε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και επανέφερε στο Εφετείο νομίμως, και κατά το δεύτερο σκέλος του ήταν απαράδεκτος γιατί πλήττει την μη ελεγχόμενη αναιρετικά επί των πραγμάτων κρίση του δικαστηρίου, β) ο δεύτερος λόγος ήταν αβάσιμος διότι από την απόφαση προκύπτει ότι το εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό περί ύπαρξης άλλης περιουσίας και τον απέρριψε στην ουσία με την παραδοχή ότι δεν αποδείχθηκε, και γ) ο τρίτος λόγος ήταν αβάσιμος διότι από τη γενική βεβαίωση της απόφασης δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και εκτίμησε το κατονομαζόμενο έγγραφο της Εθνικής Τράπεζας.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 8 Ιουνίου 2016 αίτηση, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 5613/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν γονική παροχή που έγινε προς νόμιμο μεριδούχο σε χρόνο προγενέστερο των δέκα ετών πριν από το θάνατο του κληρονομουμένου, ακόμη και αν έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή λόγους ευπρέπειας, υπολογίζεται για την εξεύρεση της νόμιμης μοίρας και υπόκειται σε μέμψη άστοργης δωρεάς, όταν δεν συνέτρεχε η κατ' άρθρο 1509 ΑΚ ανάγκη και υπερβαίνει το μέτρο που επέβαλαν οι περιστάσεις.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

ΑΠ 500/2014

Αστικό Δίκαιο · Δικονομικό Δίκαιο2014Άρειος Πάγος
Σχετικότητα 94.0%
Κρίσιμα Πραγματικά Περιστατικά
Κληρονομούμενος γονέας, με δύο τέκνα, απεβίωσε στις 5-7-1998 χωρίς λοιπά περιουσιακά στοιχεία. Το 1990 και το 1994 μεταβίβασε κατά ψιλή κυριότητα σε ένα τέκνο δύο διαμερίσματα με παρακράτηση επικαρπίας: ισόγειο διαμέρισμα 85,45 τ.μ. και πρώτο όροφο 70,15 τ.μ. Η αξία της ψιλής κυριότητας κατά τον θάνατο ήταν 24.844.834 δρχ. (ισόγειο) και 15.260.067 δρχ. (πρώτος), σύνολο 40.104.901 δρχ. Το τέκνο-δωρεοδόχος εργαζόταν σε ναυτιλιακή και αργότερα σε τράπεζα, με καλή οικονομική κατάσταση και δύο τέκνα· το άλλο τέκνο είχε μέτρια οικονομική κατάσταση και δύο τέκνα. Ο γονέας ζούσε με τον δωρεοδόχο από το 1986, έπασχε από οστεοαρθρίτιδα και είχε τεχνητές αρθρώσεις, αλλά διέθετε δημόσια ιατροφαρμακευτική κάλυψη. Κατείχε ιδιόκτητη ισόγεια οικία και από το 1992 απέκτησε διαμέρισμα πρώτου ορόφου από κληρονομία· ελάμβανε σύνταξη Δημοσίου. Κατά τον γάμο του άλλου τέκνου δεν παρασχέθηκαν περιουσιακά στοιχεία. Η νόμιμη μοίρα του μεριδούχου ανέρχεται σε 10.026.255 δρχ., με λόγο ανατροπής της δωρεάς του 1994 περίπου 65,7% (κλάσμα 10.026.255/15.260.067 ≈ 0,6772).
Νομική Σκέψη του Δικαστηρίου
Το άρθρο 1831 § 2 ΑΚ προβλέπει ότι δωρεές προστίθενται στην κληρονομία για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, εκτός αν τις επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Το άρθρο 1835 § 1 ΑΚ επιτρέπει ανατροπή δωρεάς όταν η κληρονομία δεν επαρκεί για τη νόμιμη μοίρα. Το άρθρο 1509 εδ. α’ ΑΚ ορίζει ότι παροχή περιουσίας προς τέκνο αποτελεί δωρεά μόνο κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο των περιστάσεων. Ως προς την αναιρετική έρευνα, το άρθρο 559 ΚΠολΔ (αριθ. 1, 8, 11, 19) καθορίζει τους λόγους παραβίασης ουσιαστικού δικαίου, μη λήψης ισχυρισμών ή αποδεικτικών μέσων και ανεπάρκειας αιτιολογίας. Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο γονέας, εντός της τελευταίας δεκαετίας πριν τον θάνατο (1990, 1994), παρείχε κατά ψιλή κυριότητα δύο διαμερίσματα 85,45 τ.μ. και 70,15 τ.μ., αξίας 24.844.834 δρχ. και 15.260.067 δρχ., συνολικά 40.104.901 δρχ. Η οικονομική κατάσταση του δωρεοδόχου ήταν καλή, του μεριδούχου μέτρια. Ο γονέας είχε ιατροφαρμακευτική κάλυψη δημοσίου και επαρκείς πόρους (ιδιόκτητη οικία, σύνταξη). Δεν υπήρχε παροχή προς το άλλο τέκνο κατά τον γάμο του. Η νόμιμη μοίρα του μεριδούχου υπολογίστηκε σε 10.026.255 δρχ. Εφαρμόζοντας τα ανωτέρω, το δικαστήριο εξέτασε αν οι γονικές παροχές υπερέβησαν το μέτρο των περιστάσεων και αν υπαγορεύθηκαν από ευπρέπεια ή ιδιαίτερο καθήκον. Έκρινε ότι οι παροχές υπερέβησαν το μέτρο, δεν δικαιολογήθηκαν από ευπρέπεια ή ηθικό καθήκον και προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα. Ο λόγος ανατροπής της δωρεάς του 1994 προσδιορίστηκε με κλάσμα 10.026.255/15.260.067 (περίπου 65,7%). Ως προς τους αναιρετικούς λόγους, διαπιστώθηκε ορθή εφαρμογή των ουσιαστικών διατάξεων, επαρκής αιτιολογία και λήψη όλων των αποδεικτικών μέσων.
Κύριοι Λόγοι Απόφασης
Απορρίφθηκαν οι λόγοι αναίρεσης διότι το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τα άρθρα 1509 εδ. α’ και 1831 § 2 ΑΚ: οι γονικές παροχές υπερέβησαν το μέτρο των περιστάσεων, δεν υπαγορεύθηκαν από λόγους ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον, και προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα μεριδούχου (συνολική αξία δωρεών 40.104.901 δρχ., νόμιμη μοίρα 10.026.255 δρχ., ποσοστό ανατροπής περίπου 65,7%). Η αιτιολογία της απόφασης ήταν πλήρης και σαφής, αποκλείοντας τον λόγο του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ. Ο λόγος του άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ απορρίφθηκε, επειδή η ουσία της ένστασης αντιμετωπίστηκε με παραδοχές αντίθετων πραγματικών περιστατικών (επαρκείς πόροι και κάλυψη του γονέα, απουσία έκτακτης ανάγκης του δωρεοδόχου). Ο λόγος του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ’ ΚΠολΔ κρίθηκε αβάσιμος, αφού το δικαστήριο συνεκτίμησε όλα τα αποδεικτικά μέσα και τα διαδικαστικά έγγραφα δεν συνιστούν αποδεικτικά μέσα.
Τελική Απόφαση
Απορρίπτει την από 30.7.2012 αίτηση του Ι. Κ. του Γ. για αναίρεση της 2654/2011 απόφασής του Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο. Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.
Ακριβές Νομικό Ερώτημα
Αν η παροχή περιουσίας του άρθρου 1509 ΑΚ από γονέα προς τέκνο συνιστά δωρεά υποκείμενη σε μέμψη όταν υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, και αν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον την εξαιρούν από τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας.
Αναφορές σε Νόμους
Άνοιγμα απόφασης

Μας εμπιστεύονται

ΔΣ Ξάνθης

Δικηγορικός Σύλλογος

Ξάνθη

Ν. Καραγιαννακίδης

Δικηγόρος

Θεσσαλονίκη

Α. Τράμπα

Δικηγόρος

Θεσσαλονίκη

Μ. Σαουλίδου

Δικηγόρος

Θεσσαλονίκη

Π. Μαλλίνη

Δικηγόρος

Θεσσαλονίκη

Δήμος Πύδνας-Κολινδρού

ΟΤΑ

Πιερία

Αναζητήστε για τη δική σας υπόθεση

124.000+ αποφάσεις · 24.000+ άρθρα νομοθεσίας

ή κλείστε demo 15 λεπτών →

€199,00 + ΦΠΑ/έτος Κλείστε Demo